Đề thi cuối HK1 Văn 8 - Đề số 5
Phần I. Đọc hiểu
Đọc bài thơ sau và thực hiện các yêu cầu:
Bánh trôi nước
Thân em vừa trắng lại vừa tròn,
Bảy nổi ba chìm với nước non.
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn,
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.
(Hồ Xuân Hương)
Xác định thể thơ của văn bản.
Dựa vào số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần, đối chiếu với đặc điểm của các thể thơ đã học.
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
Chỉ ra thành ngữ được sử dụng trong văn bản.
Tìm cụm từ gồm nhiều từ kết hợp cố định, có nghĩa hàm súc và thường được sử dụng trong lời ăn tiếng nói hằng ngày.
Thành ngữ: bảy nổi ba chìm.
Anh, chị hiểu như thế nào về nội dung của hai câu thơ sau?
“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son”
Phân tích nghĩa tả thực và nghĩa biểu tượng của hình ảnh “rắn nát”, “tay kẻ nặn” và “tấm lòng son”.
Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam: Thủy chung, son sắt.
Qua bài thơ em hãy nêu một vài suy nghĩ về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam.
Từ hình tượng người phụ nữ trong bài thơ, khái quát những phẩm chất tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam và nêu suy nghĩ của bản thân.
Gợi ý: Người phụ nữ Việt Nam không chỉ có vẻ đẹp ngoại hình mà còn sở hữu vẻ đẹp tâm hồn đáng quý. Họ giàu tình yêu thương, thủy chung, son sắt, chịu thương chịu khó và có nghị lực vượt qua nghịch cảnh. Những phẩm chất ấy cần được trân trọng, gìn giữ và phát huy.
Em có đồng ý với câu tục ngữ: “Cái nết đánh chết cái đẹp" không? Vì sao".
Xác định quan điểm của bản thân, sau đó dùng lí lẽ và dẫn chứng để giải thích, tránh chỉ trả lời “đồng ý” hoặc “không đồng ý”.
Học sinh trình bày quan điểm cá nhân và có lí giải phù hợp.
Gợi ý:
- Đồng ý với quan điểm trên: cái nội hàm bên trong mỗi con người mới là quan trọng hơn cả, dù cái vỏ ngoài có đẹp đẽ, bắt mắt đến đâu thì cũng chẳng thể che giấu được cái nội tâm xấu xa, bẩn thỉu của một con người. Ngược lại, nếu bạn không có một vẻ ngoài đẹp đẽ nhưng bạn có tâm hồn đẹp thì hơn tất cả, cái vỏ ngoài kia dù có xấu xí cũng không hề làm bạn mất đi những giá trị tốt đẹp.
- Không đồng ý với quan điểm trên. Sống trong thời hiện đại, cái đẹp của vẻ bề ngoài mới là quan trọng nhất. Bạn được mọi người chú ý khi bạn có vẻ bề ngoài đẹp đẽ, còn nếu bạn không xinh đẹp thì sẽ không có ai quan tâm đến vẻ đẹp bên trong của bạn.
- Đồng ý một phần: "cái đẹp" trong thời hiện đại không chỉ đơn thuần là vẻ bề ngoài mà nó là từ bao hàm cả hai vẻ đẹp đó là vẻ đẹp tâm hồn và vẻ đẹp ngoại hình. Chúng ta cần cố gắng chăm chút và dung hòa cả hai vẻ đẹp ấy.
Phần II. Viết
Phân tích một bài thơ “Thiên Trường văn vọng” của tác giả Trần Nhân Tông:
Thôn hậu, thôn tiền đạm tự yên,
Bán vô, bán hữu tịch dương biên.
Mục đồng địch lý quy ngưu tận,
Bạch lộ song song phi hạ điền.
Dịch nghĩa
Trước thôn, sau thôn, khí trời mờ nhạt như khói,
Bóng chiều tà nửa không, nửa có.
Trẻ chăn trâu thổi sáo dẫn trâu về hết,
Từng hàng cò trắng bay xuống ruộng.
Bài thơ được sáng tác trong một dịp về thăm quê. Các vua đời Trần cho xây ở quê một hành cung gọi là cung Thiên Trường để thỉnh thoảng về nghỉ ngơi. Mỗi dịp về đó, các vua thường có thơ lưu lại, nay còn giữ được vài bài, trong đó có bài này.
Xác định hoàn cảnh sáng tác, nội dung chính, sau đó phân tích lần lượt bức tranh thiên nhiên, hình ảnh con người và tình cảm của tác giả; chú ý những từ ngữ, hình ảnh đặc sắc trong bài thơ.
1. Mở bài
- Giới thiệu bài thơ: "Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra" hay "Thiên Trường vãn vọng" là bài thơ mang tình quê thắm thiết của Trần Nhân Tông - một vị vua, nhà văn hóa tiêu biểu của Việt Nam. - Đây cũng là tác phẩm in dấu vẻ đẹp yên bình của thôn quê Việt Nam.
2. Thân bài
a. Vẻ đẹp cảnh vật thiên nhiên trong bức tranh quê hương: hình ảnh cảnh chiều tà khi hoàng hôn đang dần buông xuống:
+ Thời gian: buổi chiều tà, sắp về tối
+ Không gian: trước xóm sau thôn – khung cảnh làng quê Việt Nam
+ Cảnh vật: “bán vô bán hữu” - phong cảnh mờ ảo, vừa như có lại vừa như không có, vừa thực, lại vừa không có thực gợi nên quang cảnh làng quê yên bình đang mờ trong sương khói, cảnh vừa có nét thực vừa có nét ảo ⇒ Bức tranh thiên nhiên độc đáo, mơ hồ như một bức tranh
b. Sự hòa quyện, đan xen giữa con người và thiên nhiên:
+ Hình ảnh về một chú bé mục đồng – trẻ chăn trâu đã gợi lên trong tác giả những kỉ niệm về tuổi thơ của chính mình.
+ Đàn trâu trở về
+ Cò trắng từng đôi liệng xuống đồng
⇒ Cảnh vật bình dị, gần gũi, quen thuộc với làng quê Việt Nam
- Nỗi buồn xót xa và nỗi lòng thầm kín của tác giả:
+ Âm thanh: sáo vẳng – tiếng sao văng vẳng đâu đó nơi chốn làng quê
=> Tiếng sáo ấy hay chính là tiếng lòng của tác giả, nó chứa đựng một nỗi buồn xót xa.
3. Kết bài
Khẳng định giá trị bài thơ: Bài thơ "Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra" đã gợi nhắc trong lòng người đọc những xúc cảm tinh tế khi nhớ về quê hương.





