Đề thi tham khảo học kì 2 Văn 10 - Đề số 4
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau:
ĐẶC SẮC LỄ HỘI KHAI HẠ DÂN TỘC MƯỜNG HÒA BÌNH 2024
Đây là lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất tỉnh Hòa Bình và trở thành nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng không thể thiếu trong dịp Tết đến Xuân về của người Mường Hòa Bình gồm 4 Mường: Bi, Vang, Thàng, Động. Đây cũng là dịp để đồng bào người Mường Hòa Bình giao lưu, gặp gỡ, thắt chặt thêm tình đoàn kết cộng đồng, thể hiện lòng thành kính tạ ơn trời đất.
Lễ hội mang ý nghĩa tôn kính các vị thần linh, tưởng nhớ những người đã có công lập đất, lập mường và cầu mong vạn vật phát triển thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Năm 2022, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình hay còn gọi là Lễ xuống đồng, Lễ mở cửa rừng - lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường Hòa Bình, gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước, mang nhiều dấu ấn của văn minh của người Việt cổ. Đây là hoạt động mang tính cộng đồng, gắn với truyền thuyết Quốc Mẫu Hoàng Bà - thân mẫu của Đức Thánh Tản, người có công gây dựng mảnh đất Mường.
Lễ hội có nhiều hoạt động ấn tượng, gồm hai phần: phần Lễ và phần Hội. Phần lễ tổ chức nghi lễ cúng thổ công, thổ địa, nghi lễ thờ cúng Thành Hoàng và rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà cùng chương trình nghệ thuật đặc sắc chào mừng lễ khai mạc với màn trình tấu chiêng Mường của hơn 500 nghệ nhân. Phần hội đặc sắc với các nội dung: thi trình diễn trang phục dân tộc Mường; trưng bày trại văn hóa, ẩm thực; thi đấu các môn thể thao dân tộc: bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy và tranh cúp bóng chuyền Khai hạ năm 2024.
Bên cạnh đó là 11 hoạt động trình diễn gồm: trình diễn bản âm, xéc bùa, nghề dệt thổ cẩm dân tộc, làm bánh, cơm lam và các trò chơi dân gian đánh mảng, cướp cờ, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo, đánh đu, cầu bập bênh, ném còn...
Tại lễ hội còn có các gian trưng bày nông sản, tiểu thủ công nghiệp, sản phẩm OCOP, văn hóa, du lịch của các địa phương trong tỉnh.
Lễ hội diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 17-19/2 (tức từ ngày 6-8 tháng giêng, năm Giáp Thìn).
(Nguồn: https://nhandan.vn/)
Xác định kiểu văn bản của đoạn trích trên.
Dựa vào mục đích giao tiếp, nội dung và cách triển khai thông tin để xác định kiểu văn bản.
Văn bản thuộc kiểu văn bản thông tin
Lễ hội Khai Hạ bao gồm mấy phần? Đó là những phần nào?
Tìm thông tin được nêu trực tiếp trong văn bản.
Lễ hội Khai Hạ gồm hai phần. Đó là phần lễ và phần hội.
Câu văn: “Lễ hội mang ý nghĩa tôn kính các vị thần linh, tưởng nhớ những người đã có công lập đất, lập mường và cầu mong vạn vật phát triển thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc” gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về vẻ đẹp tâm hồn đồng bào Mường?
Dựa vào nội dung, ý nghĩa của chi tiết/câu văn để nhận xét về phẩm chất, tâm hồn của con người được thể hiện; kết hợp với truyền thống văn hóa, đạo lí dân tộc.
Vẻ đẹp tâm hồn đồng bào Mường qua câu văn:
- Câu văn phản ánh tín ngưỡng thờ thần, sự biết ơn công lao của các vị thần linh và thế hệ đi trước đã có công “lập đất, lập mường”. Qua đó, ta thấy ở người Mường sự thể hiện của những truyền thống đạo lí tốt đẹp của dân tộc như: “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
- Bên cạnh đó là niềm ước mơ về một cuộc sống no ấm, đủ đầy với mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu,… Mơ ước này của người Mường cũng là khát vọng chung của cả cộng đồng dân tộc Việt Nam. Ẩn chứa bên trong là tâm hồn thuần hậu; chất phác; yêu cuộc sống hòa bình, yên ổn.
Anh/chị hãy nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp liệt kê trong câu văn sau:
“Bên cạnh đó là 11 hoạt động trình diễn gồm: trình diễn bản âm, xéc bùa, nghề dệt thổ cẩm dân tộc, làm bánh, cơm lam và các trò chơi dân gian đánh mảng, cướp cờ, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo, đánh đu, cầu bập bênh, ném còn…”.
- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ liệt kê
- Gọi tên, chỉ ra biểu hiện và phân tích tác dụng
Hiệu quả nghệ thuật của biện pháp liệt kê:
- Biện pháp liệt kê: trình diễn bản âm, xéc bùa, nghề dệt thổ cẩm dân tộc, làm bánh, cơm lam và các trò chơi dân gian đánh mảng, cướp cờ, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo, đánh đu, cầu bập bênh, ném còn…
- Hiệu quả:
+ Tạo âm hưởng nhịp điệu lôi cuốn, hào hứng cho câu văn.
+ Bằng cách liệt kê các hoạt động của lễ hội Khai Hạ, người viết đã vừa cung cấp đầy đủ thông tin về các hoạt động của lễ hội bên cạnh hai phần Lễ và phần Hội vừa thể hiện sự phong phú, đa dạng, quy mô và bản sắc riêng độc đáo của lễ hội người Mường.
Qua văn bản, hãy liên hệ, kể tên và thể hiện suy nghĩ, tình cảm của anh/chị về một lễ hội mà mình biết.
- Xác định một lễ hội truyền thống mà bản thân biết hoặc từng tham gia.
- Giới thiệu ngắn gọn tên lễ hội, địa điểm, thời gian, mục đích/ý nghĩa và một số hoạt động tiêu biểu.
- Nêu suy nghĩ, tình cảm của bản thân về lễ hội.
- Có thể liên hệ với trách nhiệm giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Có thể triển khai các ý:
- Tên lễ hội, địa điểm tổ chức.
- Nguồn gốc/ý nghĩa của lễ hội.
- Một số hoạt động, nghi lễ tiêu biểu.
- Nét đẹp văn hóa được thể hiện qua lễ hội.
- Suy nghĩ, tình cảm: yêu mến, tự hào, trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống.
- Trách nhiệm: có ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của lễ hội.
II. VIẾT
“Cái rễ của học hành thì cay đắng nhưng quả của nó thì ngọt ngào”. (Ngạn ngữ Hy Lạp)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ ý kiến của anh/chị về nhận định trên.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận
- Vận dụng thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và rút ra bài học nhận thức, hành động.
- Kết hợp lí lẽ với dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề.
- Bố cục bài viết đảm bảo ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
1. Mở bài
Giới thiệu vai trò của học tập đối với mỗi con người và trích dẫn nhận định
2. Thân bài
*Giải thích:
- Học hành là quá trình học và thực hành để mở mang kiến thức, nâng cao trình độ hiểu biết của mỗi người.
- Rễ đắng và quả ngọt là hình ảnh ẩn dụ chỉ công lao học hành và kết quả học tập.
=> Câu ngạn ngữ thể hiện nhận thức sâu sắc về qui luật của học vấn và vai trò quan trọng của việc học hành đối với mỗi người.
* Phân tích - Chứng minh.
- Học hành có những chùm rễ đắng cay
+ Việc học đòi hỏi tốn thời gian, công sức, trải qua cả một quá trình.
+ Quá trình học tập có những khó khăn, vất vả, gian nan: chiếm lĩnh tri thức, luyện tập, thực hành…Để có thể giỏi giang, thành công đòi hỏi phải từng bước chinh phục những bậc thang học vấn.
+ Quá trình học tập có khi phải trải qua những thất bại, phải nếm vị cay đắng: điểm kém, bị quở mắng, thi hỏng….
- Vị ngọt của quả tri thức hái được từ việc học hành
+ Vị ngọt của kết quả học tập trước hết là người học được nâng cao hiểu biết của bản thân, giàu có hơn về tri thức và tâm hồn, tự tin hơn trong cuộc sống.
+ Thành quả học tập mang lại niềm vui, niềm tự hào cho bản thân và gia đình. thầy cô giáo, nhà trường, quê hương…
+ Thành công trong học tập cũng chắp cánh cho những ước mơ, khát vọng mới trên con đường lập nghiệp.
+ Phải biết chấp nhận đắng cay trong giai đoạn đầu để sau đó hưởng thành quả tốt đẹp lâu dài.
* Dẫn chứng:
+ Nhà bác học Ê-đi-xơn phải trải qua hàng nghìn thí nghiệm, phải tìm tòi không ngừng để phát minh ra bóng đèn dây tóc.
+ Nhà văn Mác-xim Go-rơ-ki phải kiếm sống đủ thứ nghề vất vả nhưng không nguôi khát vọng học tập. Bằng con đường tự học đầy gian truân, say mê đọc sách tiếp cận ánh sáng văn minh nhân loại và trở thành nhà văn vĩ đại của nhân loại. (Bút danh: Go-rơ-ki có nghĩa là cay đắng)
… * Đánh giá – mở rộng
- Câu nói bao hàm một nhận thức đúng đắn, một lời khuyên tích cực: nhận thức được quá trình chiếm lĩnh tri thức, mỗi người cần có bản lĩnh, chủ động vượt qua khó khăn để thu nhận được thành quả tốt đẹp trong học tập.
- Trong thực tế, nhiều người lười biếng không chịu khó học hỏi, trau dồi kiến thức, không biết biến nhựa đắng thành quả ngọt dâng cho đời; hay có những người ỷ lại người khác, không nỗ lực, dẫn đến những hành động gian lận, không trung thực trong học tập
- Kết quả học tập nếu không từ công sức bản thân sẽ không bền, sẽ có lúc phải trả giá, sẽ trở thành kẻ kém cõi trong cái nhìn của mọi người.
* Bài học:
- Xem câu ngạn ngữ là phương châm nhắc nhở, động viên bản thân trong quá trình học tập.
- Rèn ý thức vươn lên trong học tập, không đầu hàng gian nan thử thách, luôn hướng tới những ước mơ, khát vọng hái quả ngọt từ học vấn để thành công.
3. Kết bài
Khẳng định lại ý nghĩa của nhận định





