Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 10 - Đề số 4
I. ĐỌC HIỂU
TÌNH NGƯỜI
(Nguyễn Văn Học)
Thiện gấp lại sổ, tắt điện phòng, anh rời cơ quan lúc trời đã nhá nhem tối […]. Đến một con phố, vì mưa anh đi chậm. Anh mê man nghĩ về kế hoạch sắp tới. Thiện chợt dừng lại. Dưới gốc cây ven đường, có một người mặc chiếc áo len cũ, đang nửa nằm nửa ngồi rên rỉ. Là ai nhỉ? Lòng hào hiệp thôi thúc Thiện tiến lại gần xem là ai. Đó là một bà già nhăn nhó với cơn đau, toàn thân run bần bật. Thiện hỏi:
– Bà ơi, bà làm sao thế?
– Tôi bị ngã, đau quá. Gẫy tay rồi!
Thiện đỡ bà ngồi thẳng dậy và hỏi han tình hình. Bà già nói mình từ xa đến đây tìm thằng con lêu lổng, nó bỏ đi cả tháng không được. Mấy ngày qua bà lang thang tìm con. Phố xá rờn rợn đông. Đi đến cái dốc phố, vừa đói vừa mệt, mà những chiếc xe máy cứ lao vù vù, khiến bà sợ, trượt chân ngã gẫy tay. Lúc ngã trời nhá nhem tối, chẳng có ai để ý đến một người như bà. Nước mắt bà ứa ra. Đôi bàn tay nhăn nheo buốt giá. Anh thưa: “Để cháu đưa bà vào viện”.
Trong ít phút ngồi xe, bà lão đã kịp thổ lộ chuyện chồng mất sớm, chẳng đủ sức dạy dỗ hai cậu con trai. Con lớn cũng là kẻ vào tù ra tội, chẳng đỡ đần được mẹ và em. Con thứ lêu lổng. Ngày nhỏ bà còn bảo được. Giờ bà già rồi. Đôi chân biếng nhác của thằng con chạy nhanh hơn những lời dạy dỗ của bà. Lắm lúc bà thấy bất lực. Thế mới biết, người đàn ông có tầm quan trọng thế nào với mỗi tổ ấm…
Đến viện, Thiện đưa bà vào làm thủ tục, đưa đến phòng cấp cứu, đi chụp xương, xét nghiệm, lên phòng bó bột, rồi trở lại phòng điều trị. Nhìn đồng hồ đã hơn 10 giờ đêm. Bụng đói, người mệt. Ngoài cửa gió vẫn rít gào. Anh nghĩ việc của mình thế là xong. Vợ con anh ở nhà chắc đang mong lắm. Thiện chạy xuống căng tin bệnh viện mua một hộp cháo trao cho bà. Căn phòng còn những người thăm nuôi bệnh nhân xúm lại giúp. Rồi anh thưa:
– Bà hãy nghỉ ở đây, nếu mai rảnh cháu sẽ trở lại.
Lúc này, bà lão đã nói một câu làm anh đứng sững:
– Này, chú, chú đâm xe vào tôi, giờ lại bỏ đi ư? Chú phải ở đây chăm tôi chứ!
Thiện như rụng rời cả chân tay. Toàn thân muốn sụp xuống. Cái lạnh và sự bất ngờ khiến anh đứng không vững. Anh nhìn bà lão. Bà lão cũng nhìn anh trân trân. Nhiều con mắt đổ dồn về phía anh. Vài bác sĩ ở đó giữ anh lại, như thể họ sợ kẻ gây ra tai nạn cho bà già sẽ chạy mất. Bà lão tiếp:
– Các bác ạ, chú này đâm xe máy vào tôi đấy. Chú ấy phải ở lại đây!
Trời đất, tại sao thế này? Sao bà nói tôi đâm vào bà. Chính tôi là người đã cứu giúp bà, thế mà bà lợi dụng để ăn vạ. Tình ngay lý gian, anh không giải thích được, có giải thích cũng không ai nghe. Mấy bác sĩ đòi giữ lại giấy tờ của anh để anh khỏi chạy.
– Tôi ở đây là được chứ gì. Tôi cũng đã đóng tiền viện phí. Mọi người phải hiểu tôi chỉ là người đi đường, thấy bà lão gặp nạn thì giúp. Ai ngờ… – Thiện nói. […]
Thiện thờ thẫn trở về, lòng dớn dác buồn bã vì lòng tốt của mình bị người khác hiểu lầm và lợi dụng […]. Thiện sang nhà một ông bạn ở gần nhà, cốt để nói chuyện vui cho khuây khỏa. Nhưng chẳng may miệng anh lại thốt ra chuyện về bà lão nọ. Ai ngờ ông bạn lại lên lớp: “Trời, ông thương người thì thiệt đến thân. Thời đại này, những kẻ ăn vạ như thế nhiều lắm. Tốt nhất là thấy tai nạn, cứ đi qua càng nhanh càng tốt. Mình không giúp, đã có người khác. Tội gì!” […].
Dù bạn nói thế nào Thiện cũng tin mình đã làm đúng. Trong cuộc đời, thể nào cũng có những góc khuất của số phận, và có những ô vuông của cuộc sống dành cho tình người. Cuộc đời này phải có những người hy sinh lợi ích cá nhân để cho cái chung chứ.
Hai hôm sau, Thiện trở lại bệnh viện, bà lão đã đỡ đau nhiều, giờ có thể về và đợi ngày tháo băng. Anh không tỏ thái độ gì tức giận hay trách móc bà già đã lấy oán báo ơn. Anh vẫn từ tốn thưa gửi và cư xử lễ phép, nhẹ nhàng […].
Chi phí toàn bộ hết hơn hai triệu, Thiện vui vẻ chấp nhận. Anh đưa bà lão ra bến xe, còn mua cho bà một chục chiếc bánh mỳ về làm quà. Bà lão rưng rưng xúc động nhìn anh […]. Mắt bà lão rơm rớm nước, nhìn thẳng vào đôi mắt Thiện, tỏ đầy sự biết ơn và xúc động, nói:
– Chú à. Bà xin lỗi chú. Vì nhìn dáng người và nhìn thấy chú đeo hình cây thập tự trên cổ, bà biết cái lòng của chú tốt. Nếu lúc đó không làm vậy, bà biết trông cậy vào ai. Một mình bà ở cái chốn này, sẽ khó tìm được người giúp. Thôi, bà xin và cảm tạ tấm lòng chú.
Một lần nữa, bà lão khiến Thiện bất ngờ. Nhưng lần này là sự vỡ òa của cảm xúc tin yêu. Thì ra bà lão đã bấu víu vào lòng tốt của một người mà bà nghĩ tấm lòng anh ta rộng lượng. Tâm trạng Thiện được giải phóng khỏi những nghi ngờ. Bà làm vậy là bất đắc dĩ. Trong lúc không biết trông vào ai nơi đất khách quê người bà đã nói dối. Thiện mỉm cười. Bà già vớt vát thêm:
– Chú tha lỗi cho già này nhé. Chính chú đã cho bà thấy ở đời còn nhiều người tốt.
Thiện chào bà, bà bước lên xe. Anh quay về cơ quan, nhủ lòng sẽ giữ kín chuyện, bởi nếu nói với vợ, sẽ lại bị phê phán vì thương người mà thiệt thân.
(Dẫn theo http://www.kinhtedothi.vn, 01/12/2018)
Xác định ngôi kể của truyện.
- Vận dụng kiến thức về ngôi kể.
- Dựa vào đại từ xưng hô và cách người kể thuật lại câu chuyện để xác định ngôi kể.
Văn bản sử dụng ngôi kể thứ ba
Tìm những chi tiết trong truyện cho thấy lòng tốt của nhân vật Thiện.
- Đọc kĩ văn bản, tìm các chi tiết, hành động, lời nói thể hiện phẩm chất của nhân vật.
Những chi tiết cho thấy lòng tốt của nhân vật Thiện:
– Hỏi han, đưa bà lão bị tai nạn vào viện
– Đưa bà lão đi thăm khám bệnh, mua đồ ăn, trả tiền viện phí
– Vẫn nhiệt tình giúp đỡ bà lão ngay cả khi bị bà lão đổ oan
Chỉ ra và nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn: “Đến viện, Thiện đưa bà vào làm thủ tục, đưa đến phòng cấp cứu, đi chụp xương, xét nghiệm, lên phòng bó bột, rồi trở lại phòng điều trị”?
- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ
- Xác định phép tu từ được sử dụng và phân tích tác dụng đối với nội dung, nghệ thuật.
- Liệt kê hàng loạt những việc mà Thiện đã giúp đỡ bà lão qua đường.
- Tác dụng:
+ Khắc họa cụ thể, chân thực chuỗi việc làm mà Thiện đã tận tình thực hiện để giúp bà lão.
+ Nhấn mạnh sự chu đáo, trách nhiệm và tấm lòng nhân hậu của Thiện.
Nhận xét về tình huống truyện được xây dựng trong truyện?
- Vận dụng kiến thức về tình huống truyện
- Xác định tình huống và đánh giá vai trò của nó trong việc thể hiện chủ đề, xây dựng nhân vật.
– Tình huống truyện: Thiện giúp đỡ bà lão bị tai nạn trên đường nhưng anh lại bị bà lão lợi dụng, mọi người xung quanh hiểu lầm.
– Tình huống truyện đơn giản nhưng hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc, giúp nhân vật bộc lộ tính cách một cách tự nhiên nhất.
Em có đồng tình với quan điểm được nêu trong truyện: “Cuộc đời này phải có những người hy sinh lợi ích cá nhân để cho cái chung chứ”?
– Đồng tình: Lập luận theo hướng người hi sinh lợi ích cá nhân vì cái chung sẽ nhận được nhiều giá trị tốt đẹp.
– Không đồng tình: Lập luận theo hướng người hi sinh lợi ích cá nhân vì cái chung sẽ nhận về mình nhiều thua thiệt.
– Vừa đồng tình vừa không đồng tình: Kết hợp cả 2 hướng lập luận trên.
Gợi ý theo hướng đồng tình:
- Trong cuộc sống, những người sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân vì cộng đồng góp phần lan tỏa yêu thương, xây dựng xã hội nhân văn.
- Tuy nhiên, sự hi sinh cần dựa trên sự tỉnh táo, đúng hoàn cảnh, không mù quáng để vừa giúp được người khác, vừa bảo vệ bản thân.
- Vì vậy, mỗi người cần biết sống vì cộng đồng nhưng cũng cần có trách nhiệm với chính mình.
II. VIẾT
Từ những việc mà nhân vật bà lão trong truyện “Tình người” đã làm, em hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bàn về văn hóa xin lỗi và cảm ơn của con người trong xã hội hiện nay.
- Vận dụng kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội
- Xác định đúng vấn đề nghị luận: văn hóa xin lỗi và cảm ơn trong xã hội hiện nay.
- Kết hợp giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận và rút ra bài học nhận thức, hành động.
1. Mở bài
- Dẫn dắt từ câu chuyện trong văn bản Tình người
- Nêu vấn đề nghị luận: văn hóa xin lỗi và cảm ơn là một nét đẹp trong ứng xử
2. Thân bài
a. Giải thích
- Xin lỗi là lời nói thể hiện sự nhận lỗi, hối hận khi bản thân gây ra sai sót hoặc làm tổn thương người khác.
- Cảm ơn là lời bày tỏ sự biết ơn đối với những sự giúp đỡ, sẻ chia hay điều tốt đẹp mà mình nhận được.
- Văn hóa xin lỗi và cảm ơn là cách ứng xử lịch sự, văn minh, thể hiện nhân cách và sự tôn trọng người khác.
b. Phân tích, bàn luận
- Thực trạng:
+ Nhiều người đã có ý thức nói lời xin lỗi, cảm ơn đúng lúc, đúng cách trong gia đình, nhà trường và nơi công cộng.
+ Tuy nhiên, vẫn còn không ít người ngại xin lỗi vì sĩ diện, đổ lỗi cho người khác hoặc xem nhẹ lỗi lầm của mình.
+ Một số người cũng ít khi nói lời cảm ơn, coi sự giúp đỡ của người khác là điều hiển nhiên, khiến các mối quan hệ trở nên lạnh nhạt.
- Vai trò của lời xin lỗi:
+ Thể hiện sự dũng cảm nhận trách nhiệm đối với hành động của bản thân.
+ Giúp hàn gắn những tổn thương, hóa giải mâu thuẫn và xây dựng sự tha thứ.
+ Góp phần rèn luyện lòng trung thực, khiêm tốn và tinh thần trách nhiệm.
+ Tạo nên môi trường giao tiếp văn minh, tôn trọng lẫn nhau.
+ Vai trò của lời cảm ơn:
+ Thể hiện lòng biết ơn đối với những người đã giúp đỡ mình.
+ Mang lại niềm vui, sự động viên cho người làm việc tốt.
+ Gắn kết các mối quan hệ trong gia đình, nhà trường và xã hội.
+ Lan tỏa những giá trị tích cực, khuyến khích con người sống nhân ái, sẻ chia.
HS lựa chọn và sử dụng dẫn chứng phù hợp
d. Bài học nhận thức và hành động
- Nhận thức được rằng xin lỗi và cảm ơn là những lời nói giản dị nhưng có giá trị lớn trong cuộc sống.
- Rèn luyện thói quen nói lời xin lỗi khi mắc lỗi và cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ.
- Biết ứng xử lịch sự, tôn trọng người khác từ những hành động nhỏ hằng ngày.
- Góp phần xây dựng môi trường sống nhân văn, văn minh và giàu tình yêu thương.
3. Kết bài
Khẳng định ý nghĩa của văn hóa xin lỗi và cảm ơn





