Đề thi tham khảo học kì 1 Văn 10 - Đề số 4
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
Jonathan, một người có bộ óc thông minh, nhanh nhạy trong những phân tích về tình hình kinh tế, ông sống và làm việc hết sức chăm chỉ. Hiện Jonathan đang là một tỉ phú. Và Authur cũng là một người có trí thông minh không kém, chỉ cần ba mươi phút để giải ô chữ của tờ NewYork Times, phân tích tình hình kinh tế Mĩ Latinh trong vòng nửa giờ và tính nhẩm nhanh hơn hầu hết mọi người dù họ có dùng máy tính. Nhưng hiện giờ, Authur đang là tài xế của Jonathan. Điều gì giúp Jonathan đường hoàng ngồi ở băng ghế sau của xe limousine còn Authur thì ở phía trước cầm lái? Điều gì phân chia mức độ thành đạt của họ? Điều gì giải thích sự khác biệt giữa thành công và thất bại?
Câu trả lời nằm trong khuôn khổ một cuộc nghiên cứu của trường đại học Standford. Những nhà nghiên cứu tập hợp thật đông những trẻ em từ 4 đến 6 tuổi, sau đó đưa chúng vào một căn phòng và mỗi em được phát một viên kẹo. Chúng được giao ước: có thể ăn viên kẹo ngay lập tức hoặc chờ thêm mười lăm phút nữa sẽ được thưởng thêm một viên kẹo cho sự chờ đợi. Một vài em ăn kẹo ngay lúc đó. Những em khác thì cố chờ đợi để có phần kẹo nhiều hơn. Nhưng ý nghĩa thực sự của cuộc nghiên cứu chỉ đến mười năm sau đó, qua điều tra và theo dõi sự trưởng thành của các em. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những đứa trẻ kiên trì chờ đợi phần thưởng đã trưởng thành và thành đạt hơn so với những trẻ vội ăn ngay viên kẹo.
Điều đó được giải thích ra sao? Điểm khác biệt mấu chốt giữa thành công và thất bại không chỉ đơn thuần là làm việc chăm chỉ hay sở hữu bộ óc của thiên tài mà đó chính là khả năng trì hoãn những mong muốn tức thời. Những người kiềm chế được sự cám dỗ của “những viên kẹo ngọt” trên đường đời thường vươn tới đỉnh cao thành công. Ngược lại, những ai vội ăn hết phần kẹo mình đang có thì sớm hay muộn cũng sẽ rơi vào cảnh thiếu thốn, cùng kiệt. (…) Có thể nói, cuộc đời như một viên kẹo thơm ngọt, nhưng khi nào thưởng thức và thưởng thức nó như thế nào thì đó là điều chúng ta phải tìm hiểu.
(Joachim de Posada & Ellen Singer – Không theo lối mòn, NXB Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2016, tr.03)
Theo tác giả,ông Jonathan và ông Authur giống và khác nhau ở điểm nào?
- Đọc kĩ phần đầu văn bản, tìm các chi tiết trực tiếp miêu tả hai nhân vật.
- Xác định điểm giống và điểm khác dựa trên năng lực, công việc/vị thế của hai người.
Theo tác giả, ông Jonathan và ông Authur giống và khác nhau ở chỗ:
- Giống: đều có bộ óc thông minh, nhanh nhạy
- Khác: Jonathan là một tỉ phú, sống và làm việc chăm chỉ; còn Authur là tài xế của Jonathan.
Từ câu chuyện về ông Jonathan và Authur, tác giả chỉ ra điểm khác biệt mấu chốt giữa thành công và thất bại là gì?
- Tìm câu văn mang tính khái quát, kết luận ở cuối văn bản.
- Chú ý những từ ngữ được lặp lại hoặc nhấn mạnh như: “trì hoãn những mong muốn tức thời”, “kiềm chế sự cám dỗ”.
Từ câu chuyện về ông Jonathan và Authur, tác giả chỉ ra điểm khác biệt mấu chốt giữa thành công và thất bại là: khả năng trì hoãn những mong muốn tức thời, kiềm chế được sự cám dỗ trên đường đời.
Nhận xét về nghệ thuật lập luận trong văn bản trên?
- Nhận diện cách tác giả nêu vấn đề, triển khai luận điểm, sử dụng lí lẽ và dẫn chứng.
- Đánh giá hiệu quả của cách lập luận đối với sức thuyết phục của văn bản.
Văn bản có nghệ thuật lập luận chặt chẽ, logic và giàu sức thuyết phục:
- Lí lẽ rõ ràng, các luận điểm được triển khai theo trình tự hợp lí, từ câu chuyện về Jonathan và Authur đến nghiên cứu về khả năng trì hoãn phần thưởng, rồi khái quát thành bài học về thành công và thất bại.
- Dẫn chứng cụ thể, xác thực, đặc biệt là câu chuyện về cuộc nghiên cứu trên những đứa trẻ, giúp luận điểm có cơ sở thực tế.
- Kết hợp linh hoạt các phương thức biểu đạt, đặc biệt là tự sự và nghị luận, khiến cách trình bày vấn đề vừa sinh động vừa giàu tính thuyết phục.
=> Nhờ đó, lập luận của văn bản vừa logic, sinh động vừa có sức thuyết phục cao, giúp người đọc nhận thức rõ hơn vai trò của khả năng tự chủ và trì hoãn những ham muốn tức thời đối với thành công.
Anh/chị có đồng tình khi tác giả cho rằng “cuộc đời như một viên kẹo thơm ngọt” không? Vì sao?
- Căn cứ vào nội dung văn bản và suy nghĩ để bày tỏ quan điểm cá nhân
- Đưa ra những lí giải phù hợp, thuyết phục
Gợi ý:
- Trình bày quan điểm: đồng tình/không đồng tình/đồng tình một phần.
- Lí giải:
+ Đồng tình, vì: tác giả cho rằng cuộc đời như một viên kẹo thơm ngọt là một ví von để chỉ cuộc đời rất nhiều cám dỗ ngọt ngào đòi hỏi con người phải tỉnh táo kiềm chế để vươn tới thành công.
+ Đồng tình nhưng bổ sung thêm ý kiến riêng: vì cuộc đời có thể như viên kẹo thơm ngọt nhưng cũng có thể như viên thuốc đắng, quan trọng là thái độ ứng phó với cám dỗ cũng như trở ngại để vươn tới thành công.
Từ nội dung đoạn trích, anh/chị rút ra bài học mà mình tâm đắc nhất và lý giải?
- Lựa chọn một bài học tâm đắc nhất, phù hợp với nội dung đoạn trích và có ý nghĩa với bản thân.
- Lí giải vì sao bài học đó có ý nghĩa, dựa trên nội dung văn bản và thực tế cuộc sống.
Gợi ý:
- Khả năng kiềm chế cám dỗ, ham muốn tức thì của bản thân.
- Phải có mục tiêu, kế hoạch và quyết tâm hành động.
- Kiên nhẫn và bền bỉ trước khó khăn, thử thách
- Rèn luyện khả năng tự chủ và kỉ luật trong học tập, công việc và cuộc sống.
II. VIẾT
Viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý nghĩa của việc hiểu mình và hiểu người.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận
- Vận dụng thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và rút ra bài học nhận thức, hành động.
- Kết hợp lí lẽ và dẫn chứng từ thực tiễn để làm sáng tỏ vấn đề.
- Bố cục bài viết đảm bảo ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
1. Mở bài
Giới thiệu vấn đề nghị luận
2. Thân bài
a. Giải thích:
+ Hiểu mình là có nhận thức đúng đắn về bản thân: biết rõ ưu điểm, hạn chế, năng lực, sở thích, nhu cầu, cảm xúc, ước mơ và mục tiêu của mình; biết mình cần gì, muốn gì và phù hợp với điều gì.
+ Hiểu người là biết lắng nghe, quan sát và đặt mình vào vị trí của người khác để nhận ra suy nghĩ, cảm xúc, nhu cầu, hoàn cảnh, mong muốn và cách nhìn của họ.
+ Hiểu mình và hiểu người là biểu hiện của sự trưởng thành, trí tuệ và khả năng ứng xử tinh tế của con người.
b. Bàn luận:
* Đối với bản thân:
- Hiểu mình giúp con người định hướng đúng đắn: Nhận ra điểm mạnh để phát huy, điểm yếu để khắc phục; không chạy theo những giá trị, lựa chọn không phù hợp với bản thân.
- Hiểu mình giúp làm chủ bản thân: Nhận diện và điều chỉnh cảm xúc, suy nghĩ, hành vi; có khả năng tự đánh giá, tự điều chỉnh và không ngừng hoàn thiện.
- Hiểu người giúp con người ứng xử phù hợp:
+ Biết lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt.
+ Hạn chế những phán xét, hiểu lầm và xung đột không đáng có.
+ Biết đồng cảm, chia sẻ và lựa chọn cách giao tiếp phù hợp với từng người.
- Hiểu mình và hiểu người bổ trợ cho nhau:
+ Hiểu mình giúp ta nhận thức được những định kiến, giới hạn của bản thân để không áp đặt lên người khác.
+ Hiểu người giúp ta nhìn lại bản thân, điều chỉnh cách ứng xử và hoàn thiện mình.
=> Nhờ đó, con người có thể vừa sống đúng với bản thân vừa biết tôn trọng và thấu cảm với người khác.
* Đối với các mối quan hệ
- Giúp xây dựng niềm tin, sự tôn trọng và đồng cảm trong gia đình, tình bạn, học tập và công việc.
- Khi biết đặt mình vào vị trí của người khác, con người dễ tìm được tiếng nói chung và giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực.
- Một mối quan hệ bền vững không chỉ cần yêu thương mà còn cần thấu hiểu.
* Đối với xã hội
- Góp phần hình thành cách ứng xử văn minh, nhân ái và có trách nhiệm.
- Khi con người biết tôn trọng sự khác biệt và biết lắng nghe nhau, những định kiến, xung đột và khoảng cách trong xã hội sẽ được thu hẹp.
- Từ đó góp phần xây dựng một cộng đồng hài hòa, đoàn kết và tốt đẹp hơn.
c. Mở rộng
Phê phán những người:
- Không hiểu chính mình, sống thiếu mục tiêu, dễ bị chi phối bởi người khác hoặc chạy theo những giá trị bên ngoài.
- Không chịu hiểu người, sống ích kỉ, vô tâm, chỉ nhìn sự việc từ góc độ cá nhân.
- Vội vàng phán xét, áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác, không biết lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt.
d. Bài học nhận thức và hành động
- Đối với bản thân:
+ Thường xuyên nhìn lại mình để nhận ra ưu điểm, hạn chế.
+ Xác định rõ ước mơ, mục tiêu và những giá trị mình theo đuổi.
+ Học cách nhận diện, kiểm soát cảm xúc và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
- Đối với người khác:
+ Tập lắng nghe nhiều hơn, quan sát tinh tế hơn.
+ Không vội phán xét chỉ từ một hành động hay một lời nói.
+ Biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để thấu hiểu và cảm thông.
+ Tôn trọng sự khác biệt trong suy nghĩ, tính cách và lựa chọn của mỗi người.
3. Kết bài
Khẳng định lại ý nghĩa của việc hiểu mình và hiểu người.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
