Đề thi tham khảo học kì 2 Văn 11 - Đề số 3
I. ĐỌC HIỂU
Đọc kĩ đoạn trích sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:
(Tóm tắt phần đầu truyện thơ Nôm “Thạch Sanh”: Thạch Sanh vốn mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống lủi thủi trong túp lều dưới gốc đa và gia tài chỉ có lưỡi búa của cha để lại. Thấy Thạch Sanh khỏe, Lý Thông lân la kết nghĩa huynh đệ. Thạch Sanh về sống với mẹ con Lý Thông. Trong vùng có một con chằn tinh hung dữ, mỗi năm người dân phải nộp một người cho nó ăn thịt. Tới phiên Lý Thông, hắn lừa Thạch Sanh đi nộp mạng thay mình. Thạch Sanh đi thay và giết được chằn tinh. Đoạn trích dưới đây thuật lại cuộc đối thoại giữa Lý Thông và Thạch Sanh khi hắn bày mưu buộc Thạch Sanh phải trốn đi để dễ bề gian trá.)
Lý Thông là đứa hiểm sâu,
Dọa rằng: “Tội ấy chém đầu chẳng chơi,
Xà tinh ấy của vua nuôi,
Để làm báu nước sao ngươi giết xằng?”
Thạch Sanh nghe nói kinh hoàng,
Lạy anh cùng mẹ mở đường hiếu sinh.
Lý Thông rằng: “Muốn tốt lành,
Ngươi mau trốn thoát, điều đình mặc ta.
Nếu không vạ đến cả nhà,
Bấy giờ thán hối lại là muộn thay!”.
Thạch Sanh từ tạ đi ngay,
Than thân trách phận chẳng may nhiều bề.
Lại tìm chốn cũ hàn khê,
Trước thăm mồ mả, sau về cội đa.
Cũng liều tuế nguyệt phôi pha,
Chắc chi bĩ thái mà hòa trông mong.
Đoạn này nói chuyện Lý Thông,
Đuổi người mà chiếm lấy công, hay gì?
Thạch Sanh từ bước ra đi,
Lý Thông liền đến kinh kì tâu vua.
Tâu rằng: “Buổi tối hôm qua,
Là phiên tôi phải đi ra miếu ngoài.
Thấy xà tinh muốn ra oai,
Tôi liền giở hết phép tài của tôi.
Nên nay đã chém nó rồi,
Hiện đầu còn ở tại nơi cửa nhà”.
(Trích Thạch Sanh, truyện thơ Nôm khuyết danh, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 10, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, Tr.900-901)
* Chú thích:
- Điều đình: lo liệu, dàn xếp cho ổn thỏa.
- Thán hối: than thở vì hối hận.
- Hàn khê: chốn quê nghèo – nơi sống đơn sơ, hoang vắng.
- Cũng liều tuế nguyệt phôi pha: đành để năm tháng trôi qua, thời gian sẽ làm nguôi ngoai mọi chuyện.
- Chắc chi bĩ thái mà hòa trông mong: đời người thịnh – suy thay đổi, biết đâu khổ rồi cũng qua, may mắn rồi cũng đến.
Đoạn trích truyện thơ trên được viết theo thể thơ nào?
Vận dụng kiến thức về thể thơ lục bát, căn cứ vào số tiếng, cách gieo vần và sự kết hợp giữa các câu thơ.
Đoạn trích được viết theo thể thơ lục bát.
Xác định ngôi kể trong đoạn trích trên.
Vận dụng kiến thức về ngôi kể, căn cứ vào cách người kể gọi tên nhân vật và vị trí của người kể đối với câu chuyện.
Đoạn trích được kể theo ngôi thứ ba.
Chuyển cách dẫn trực tiếp trong các câu dưới đây sang cách dẫn gián tiếp:
Lý Thông rằng:“Muốn tốt lành,
Ngươi mau trốn thoát, điều đình mặc ta.
Nếu không vạ đến cả nhà,
Bấy giờ thán hối lại là muộn thay!”.
- Vận dụng kiến thức về cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp.
- Khi chuyển sang lời dẫn gián tiếp, cần bỏ dấu hai chấm, dấu ngoặc kép, điều chỉnh đại từ, từ chỉ thời gian, không gian và kiểu câu cho phù hợp.
Có thể chuyển thành: Lý Thông khuyên Thạch Sanh nên mau chóng trốn đi, còn việc điều đình cứ để hắn lo liệu, bởi nếu không thì tai họa sẽ đến với cả nhà và lúc ấy có hối hận cũng đã muộn.
Trong truyện thơ Nôm, nhân vật thường được khắc họa theo những phẩm chất đối lập. Dựa vào đoạn trích, em hiểu tác giả muốn làm nổi bật đặc điểm đối lập nào giữa Thạch Sanh và Lý Thông?
- Vận dụng kĩ năng phân tích nhân vật và nhận diện sự đối lập trong truyện thơ Nôm.
- Căn cứ vào lời nói, hành động, mục đích của từng nhân vật để xác định phẩm chất tương phản.
Tác giả làm nổi bật sự đối lập giữa Thạch Sanh và Lý Thông về phẩm chất, tính cách và cách ứng xử:
- Thạch Sanh: chất phác, thật thà, hiền lành, nhân hậu, tin người.
+ Tin lời Lý Thông và sợ mình gây họa cho cả nhà.
+ Không hề nhận ra âm mưu chiếm công của Lý Thông.
+ Chấp nhận rời đi dù bản thân đã lập được công lớn.
- Lý Thông: gian xảo, ích kỉ, tham lam, độc ác, mưu mô.
+ Lừa Thạch Sanh đi thế mạng.
+ Sau khi Thạch Sanh giết được chằn tinh, lại tìm cách đẩy chàng đi để chiếm lấy công lao.
+ Nói dối vua rằng chính mình đã giết được xà tinh.
Trong truyện thơ Nôm, nhân vật thường được đặt vào những hoàn cảnh gian nan, trắc trở, như trường hợp của Thạch Sanh trong đoạn trích trên. Theo em, cách xây dựng nhân vật như vậy có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung và tư tưởng của truyện thơ Nôm?
- Vận dụng kĩ năng phân tích tác dụng của cách xây dựng tình huống, hoàn cảnh nhân vật trong truyện thơ Nôm.
- Làm rõ tác dụng trên hai phương diện: khắc họa nhân vật và thể hiện tư tưởng, nội dung tác phẩm.
Gợi ý: Cách đặt nhân vật vào những hoàn cảnh gian nan, trắc trở có tác dụng:
- Tạo ra thử thách và xung đột, làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, kịch tính.
- Qua nghịch cảnh, phẩm chất của nhân vật được bộc lộ rõ nét:
+ Thạch Sanh càng gặp bất hạnh càng làm nổi bật sự hiền lành, lương thiện, trong sáng.
+ Lý Thông càng có cơ hội bộc lộ sự gian xảo, ích kỉ, tham lam.
- Tạo điều kiện để nhân vật trải qua những biến cố, từ đó thúc đẩy diễn biến và sự phát triển của cốt truyện.
- Thể hiện quan niệm của truyện thơ Nôm: cái thiện dù phải trải qua nhiều thử thách cuối cùng sẽ có cơ hội được khẳng định, còn cái ác, cái xấu đáng bị phê phán và trừng trị (niềm tin của nhân dân vào công lí, lẽ phải và những phẩm chất tốt đẹp của con người).
II. VIẾT
Trong cuộc sống hiện nay, không ít bạn trẻ dễ nóng giận, hành động thiếu suy nghĩ khi gặp mâu thuẫn hoặc áp lực. Từ thực tế đó, hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng thiếu kiểm soát cảm xúc ở lứa tuổi học sinh.
- Vận dụng kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội, kết hợp các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và liên hệ.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận: hiện tượng thiếu kiểm soát cảm xúc ở lứa tuổi học sinh và những giải pháp để điều chỉnh cảm xúc.
- Kết hợp lí lẽ chặt chẽ với dẫn chứng tiêu biểu, xác thực, phù hợp để làm sáng tỏ các luận điểm.
- Bài viết cần bảo đảm bố cục ba phần, lập luận logic, diễn đạt trong sáng, mạch lạc.
1. Mở bài
Giới thiệu vấn đề nghị luận
2. Thân bài
a. Giải thích
- Kiểm soát cảm xúc là khả năng nhận biết, điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp với hoàn cảnh.
- Thiếu kiểm soát cảm xúc là tình trạng không làm chủ được trạng thái tâm lí của mình, dễ để tức giận, buồn bực, thất vọng hoặc kích động chi phối lời nói và hành động.
- Biểu hiện của hiện tượng
+Dễ nổi nóng khi bị góp ý, phản đối hoặc xảy ra bất đồng.
+ Nói những lời thiếu suy nghĩ khi tức giận, làm tổn thương người khác.
+ Có hành vi quá khích khi xảy ra mâu thuẫn với bạn bè.
+ Phản ứng tiêu cực trước áp lực học tập, điểm số hoặc sự kì vọng của gia đình.
+ Trên mạng xã hội, một số học sinh dễ tranh cãi, bình luận gay gắt hoặc phản ứng thiếu kiềm chế trước những ý kiến trái chiều.
c. Nguyên nhân
- Tâm lí lứa tuổi: học sinh đang trong quá trình phát triển, cảm xúc có thể biến đổi nhanh, khả năng tự điều chỉnh chưa hoàn thiện.
- Áp lực học tập và cuộc sống: điểm số, thi cử, sự kì vọng của gia đình, các mối quan hệ bạn bè.
- Thiếu kĩ năng quản lí cảm xúc: chưa biết cách bình tĩnh, lắng nghe và giải quyết mâu thuẫn.
- Ảnh hưởng từ môi trường sống và mạng xã hội: những cách ứng xử nóng nảy, cực đoan dễ tác động đến nhận thức và hành vi.
- Một số gia đình hoặc môi trường giáo dục chưa chú trọng đầy đủ đến việc rèn luyện kĩ năng cảm xúc và giao tiếp cho học sinh.
d. Hậu quả
- Dễ dẫn đến những lời nói, hành động sai lầm mà bản thân phải hối tiếc.
- Làm tổn thương bạn bè, thầy cô, cha mẹ và những người xung quanh.
- Gây mâu thuẫn, làm rạn nứt các mối quan hệ.
- Ảnh hưởng đến kết quả học tập, tâm lí và quá trình hình thành nhân cách.
- Nếu không được điều chỉnh, thói quen phản ứng nóng nảy có thể khiến con người ngày càng khó thích nghi với những tình huống phức tạp trong cuộc sống.
e. Học sinh cần làm gì để kiểm soát cảm xúc?
- Nhận diện cảm xúc: biết mình đang tức giận, buồn bã, lo lắng hay thất vọng vì điều gì.
- Tạm dừng trước khi phản ứng: hít thở sâu, im lặng hoặc rời khỏi tình huống trong thời gian ngắn để bình tĩnh lại.
- Suy nghĩ trước khi nói và hành động, nhất là khi đang tức giận.
- Học cách lắng nghe và đặt mình vào vị trí của người khác để hạn chế những phản ứng cực đoan.
- Trao đổi thẳng thắn, dùng lời nói phù hợp để giải quyết mâu thuẫn.
- Khi gặp áp lực vượt quá khả năng tự giải quyết, cần chia sẻ với cha mẹ, thầy cô hoặc người đáng tin cậy để được hỗ trợ.
- Rèn luyện lối sống lành mạnh, cân bằng giữa học tập, nghỉ ngơi và các hoạt động tích cực.
3. Kết bài
- Khẳng định kiểm soát cảm xúc là một biểu hiện quan trọng của sự trưởng thành.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
