Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 11 - Đề số 5
I. ĐỌC HIỂU
HAI ĐẦU ĐẤT NƯỚC
Mùa thu Hà Nội như cô gái Liêu Trai, đẹp lộng lẫy kiêu kì, ảm ảnh một đời. Có lần tôi bắt đầu lữ hành, phải mặc áo len, nhưng qua nửa đường dài, phải dùng cánh tay làm mắc áo. Ngoài cửa toa tàu, dưới mây trắng máy bay, đâu là Huế có Trường Tiền cầu cong, đâu là Hải Vân lượn khúc, mà khi đặt chân lên Sài Sòn, đón mình như nhiệt huyết. Người bạn đi tiễn chân nơi Thăng Long, chắc về nhà nghe đêm vang tiếng rao ngô rang lúa rang hạt dẻ,... còn mình đây nghe mùi khói dầu hôi dầu cặn nhức đầu, nhận ra nơi vừa đến khác hẳn chốn vừa đi. [...]
Hà Nội có phố Trần Hưng Đạo dài hơn hai ngàn một trăm mét với bóng sấu tỏa tròn xanh mướt bốn mùa che bóng, những biệt thự có vẻ êm đềm quý tộc của khu phố cũ, nơi thoảng hương hoa sữa đêm thu cho tình ái lấy làm trú ngụ... nơi ta quen thuộc tuổi yêu đương chẳng cần nước hoa cũng mê man cùng mái tóc... Còn Sài Gòn, phố Trần Hưng Đạo cũng có đây, con phố dài hơn mười cây số nối Chợ Cũ Sài Gòn vào sâu lòng Chợ Lớn, với bóng cây dầu thưa thớt nhưng tấp nập ngày đêm, xe cộ nườm nượp, chỗ mút đường có Đại Thế Giới còn có tên L'Arc-en-Ciel. Thuở trước, lần đầu tiên có người Sài Gòn mách nước cho khách lạ là con đường dài lắm, không thể đi chân, mà hãy gọi một cái xe, khi khách hỏi thăm đến số nhà trên một nghìn ấy còn bao xa nữa, người khách lớ ngớ, chưa quen với con số nhà trên bao nhiêu, hẻm bao nhiêu, con số nghìn, khác hẳn một Hà Nội số không nhiều vì phố ngắn, có phố chỉ một số nhà, như phố Hoà Lò, phố Mai Xuân Thường, phổ Hồ Hoàn Kiếm chỉ có 52 thước, nơi có món thịt bò khô nổi tiếng cho tuổi học trò...
Đêm Sài Gòn, hình như người ta không ngủ. Âm nhạc và sân khẩu, quán rượu và hàng ăn. Xe chuyển và chợ họp... Hai giờ sáng, người này trở về nhà thì người kia đã trở dậy ra đường. Những Hàng Xanh, Cầu Muối, những Bà Quẹo, Bà Chiểu, những Khánh Hội, Bàn Cờ,...
Đêm Hà Nội êm đềm ru ru trên hàng sao đen phố Lò Đúc, hàng hoàng lan phổ Phan Đình Phùng, hàng cau cổng chùa Trấn Quốc,... có những căn gác nhỏ sáng đèn thâu đêm ở góc Hồ Tây, làng Cổng Vị, ở khu tập thể (chung cư) Thành Công hay phố Lê, phố Láng.... cho bài thơ trang viết ra đời, cho kịch bản mang số phận con người [...].
Hà Nội của tôi và Sài Gòn của tôi, hai đầu đất nước, hai đĩa cân của chếc bàn cân, dập dềnh lên xuống nơi cái điểm tựa, cái đòn bẩy là Huế hay Đà Nẵng, ai cho tôi bồng bềnh, cho tôi thương nhớ... ở nơi này thì mong nơi kia, ở nơi kia thì tưởng về nơi cũ... cứ như ngày và đêm luân phiên không nghỉ.
Người bạn ở cư xá Bắc Hải, người bạn ở khu tập thể Thanh Xuân, có lúc mình sao nhãng, có lúc nhớ thiết tha... Đêm nằm, bẩm đốt ngón tay, hết bàn tay phải qua bàn tay trái. Ngoài kia, những cơn gió thổi qua nóc cây long não cứ rì rầm một bản nhạc đẩy tâm sự chỉ có người thức thâu đêm mới hiểu...
(Theo Băng Sơn, in trong Thú chơi người Hà Nội, NXB Văn hoá - thông tin, Hà Nội, 2005, tr. 540-542)
Xác định đề tài của văn bản.
Xác định nội dung chính được triển khai xuyên suốt văn bản, chú ý đối tượng, không gian và cảm xúc mà tác giả tập trung thể hiện.
Đề tài của văn bản: Vẻ đẹp đất nước
Chỉ ra những địa danh được nhắc đến trong đoạn văn: Đêm Sài Gòn, hình như người ta không ngủ. Âm nhạc và sân khẩu, quán rượu và hàng ăn. Xe chuyển và chợ họp... Hai giờ sáng, người này trở về nhà thì người kia đã trở dậy ra đường. Những Hàng Xanh, Cầu Muối, những Bà Quẹo, Bà Chiểu, những Khánh Hội, Bàn Cờ,...
Đọc trực tiếp đoạn văn được dẫn, xác định các tên riêng chỉ địa danh xuất hiện trong đoạn.
Những địa danh được nhắc đến trong đoạn văn: Sài Gòn, Hàng Xanh, Cầu Muối, Bà Quẹo, Bà Chiểu, Khánh Hội, Bàn Cờ
Nêu hiệu quả nghệ thuật của phép tu từ so sánh được sử dụng trong câu văn: Mùa thu Hà Nội như cô gái Liêu Trai, đẹp lộng lẫy kiêu kì, ám ảnh một đời.
- Xác định vế được so sánh và đối tượng so sánh
- Phân tích tác dụng trên các phương diện: gợi hình, gợi cảm; làm nổi bật đối tượng; thể hiện cảm xúc của tác giả.
- Biện pháp tu từ so sánh: “Mùa thu Hà Nội” được so sánh với “cô gái Liêu Trai”.
- Tác dụng:
+ Làm hình ảnh mùa thu Hà Nội trở nên cụ thể, sinh động, giàu sức gợi.
+ Gợi vẻ đẹp lộng lẫy, kiêu kì, huyền ảo, quyến rũ và đầy ám ảnh của mùa thu Hà Nội.
+ Qua đó thể hiện sự say mê, yêu mến và gắn bó sâu sắc của tác giả với Hà Nội.
Nhận xét cái tôi trữ tình của tác giả được thể hiện qua văn bản.
- Nhận xét cái tôi trữ tình cần dựa vào cảm xúc, cách quan sát, cách lựa chọn hình ảnh và thái độ của người viết trong văn bản
Cái tôi trữ tình của tác giả là cái tôi:
- Tinh tế, nhạy cảm và giàu cảm xúc, có khả năng phát hiện những nét đẹp riêng rất nhỏ của từng thành phố.
- Giàu tình yêu và sự gắn bó với quê hương, đất nước, đặc biệt là Hà Nội và Sài Gòn.
- Thiết tha, say mê và giàu nỗi nhớ: ở Hà Nội thì nhớ Sài Gòn, ở Sài Gòn lại nhớ Hà Nội.
- Đồng thời là cái tôi trân trọng sự đa dạng, phong phú của đất nước, nhận ra mỗi vùng đất có một vẻ đẹp và nhịp sống riêng.
Điều tâm đắc nhất mà anh/chị rút ra được về quan điểm sống sau khi đọc văn bản trên là gì? (Trả lời trong khoảng 5 – 7 dòng)
- Vận dụng kĩ năng trình bày quan điểm cá nhân về một vấn đề được gợi ra từ văn bản.
- Cần nêu một quan điểm sống rõ ràng, lí giải ngắn gọn và rút ra bài học.
Gợi ý:
- Có thể lựa chọn quan điểm: Biết trân trọng và yêu mến những vẻ đẹp riêng của quê hương, đất nước.
- Có thể triển khai:
+ Mỗi vùng đất đều có những vẻ đẹp, bản sắc và giá trị riêng đáng trân trọng.
+ Cần biết quan sát, cảm nhận và gìn giữ những giá trị bình dị của quê hương.
+ Tình yêu quê hương không chỉ thể hiện bằng cảm xúc mà còn bằng những hành động thiết thực để bảo vệ, xây dựng quê hương.
+ Biết trân trọng sự khác biệt cũng giúp con người có cái nhìn cởi mở, bao dung và giàu tình yêu hơn.
II. VIẾT
Anh/Chị hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) cảm nhận vẻ đẹp đặc trưng của hai thành phố lớn ở hai đầu đất nước được thể hiện qua văn bản ở phần đọc hiểu.
- Vận dụng kĩ năng viết đoạn văn nghị luận văn học khoảng 200 chữ, tập trung vào cảm nhận vẻ đẹp của Hà Nội và Sài Gòn qua những chi tiết, hình ảnh tiêu biểu trong văn bản.
Gợi ý:
* Hà Nội:
- Mang vẻ đẹp cổ kính, thanh lịch, êm đềm và lãng mạn.
- Mùa thu “đẹp lộng lẫy kiêu kì”, có hương hoa sữa.
- Những phố cũ, hàng sấu, hàng sao đen, hàng hoàng lan, hàng cau... tạo nên vẻ đẹp rất riêng.
- Đêm Hà Nội êm đềm, tĩnh lặng, là không gian cho những trang thơ, kịch bản ra đời.
* Sài Gòn:
- Mang vẻ đẹp sôi động, trẻ trung, phóng khoáng và giàu sức sống.
- Những con phố dài, xe cộ nườm nượp, hàng quán tấp nập.
- Đêm Sài Gòn gần như không ngủ: âm nhạc, sân khấu, quán rượu, hàng ăn, chợ họp...
- Không gian đô thị hiện lên với một nhịp sống năng động, náo nhiệt.
* Đánh giá chung:
- Hai thành phố có những vẻ đẹp khác biệt nhưng đều giàu sức hấp dẫn.
- Qua cách cảm nhận tinh tế và ngôn ngữ giàu hình ảnh, tác giả thể hiện tình yêu, niềm gắn bó và nỗi nhớ thiết tha với hai đầu đất nước.
“Hòn đá có thể cho lửa, cành cây có thể cho lửa. Nhưng chỉ có con người mới biết nuôi lửa và truyền lửa. Lửa xuất hiện khi có tương tác, ít ra là hai vật tạo lửa. Lửa là kết quả của số nhiều... Nước Việt hình chữ S, hiện thân của số nhiều, lẽ nào thiếu lửa? Không có lửa, con rồng chẳng phải là rồng, chỉ là con giun con rắn. Không có lửa, làm gì có “nồng” nàn, “nhiệt” tâm! Làm gì có “sốt” sắng, “nhiệt” tình! Làm gì còn “nhiệt” huyết, “cháy” bỏng! Sẽ đâu rồi “lửa” yêu thương? Việc mẹ, việc cha, việc nhà việc nước, làm gì với đôi vai lạnh lẽo ơ hờ? Không có lửa, em lấy gì “hun” đúc ý chí, “nấu” sử sôi kinh?...
Cho nên: biết ủ lửa để giữ phẩm cách Người, nhân cách Việt. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội. Thế nhưng: Nếu không có lửa, sao thành mùa xuân? Vậy thì: Hãy thắp mình cho đất nước sang xuân.”
(Đoàn Công Lê Huy, Yêu xứ sở thương đồng bào, NXB Kim Đồng 2016, trang 46)
Từ những suy nghĩ về ý nghĩa của ngọn lửa trong đoạn trích trên, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận trả lời cho câu hỏi “Tuổi trẻ cần thắp lên ngọn lửa gì?”.
-Vận dụng kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội, kết hợp các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và liên hệ.
- Xác định đúng vấn đề nghị luận
- Kết hợp lí lẽ chặt chẽ với dẫn chứng tiêu biểu, xác thực, phù hợp để làm sáng tỏ các luận điểm.
- Bài viết cần bảo đảm bố cục ba phần, lập luận logic, diễn đạt trong sáng, mạch lạc.
1. Mở bài:
Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề.
2. Thân bài
a. Giải thích vấn đề nghị luận:
- “Ngọn lửa”: hình ảnh ẩn dụ cho những nguồn năng lượng tinh thần tốt đẹp trong con người như niềm tin, nhiệt huyết, đam mê, khát vọng, tình yêu thương, ý chí và trách nhiệm.
- “Thắp lên ngọn lửa”: chủ động khơi dậy, nuôi dưỡng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp ấy bằng suy nghĩ và hành động.
- “Tuổi trẻ cần thắp lên ngọn lửa gì?”: đặt ra vấn đề về những giá trị mà người trẻ cần nuôi dưỡng để sống tích cực, có mục tiêu và có ích.
b. Vì sao tuổi trẻ cần có “ngọn lửa”?
- Tuổi trẻ là giai đoạn có sức khỏe, thời gian, năng lượng và nhiều cơ hội để học tập, trải nghiệm, khám phá và cống hiến.
- Có “ngọn lửa” giúp con người:
+ Có mục tiêu và phương hướng trong cuộc sống.
+ Có động lực vượt qua khó khăn, thử thách.
+ Phát huy năng lực, tạo ra giá trị cho bản thân.
+ Biết sống có trách nhiệm và đóng góp cho cộng đồng.
- Ngược lại, tuổi trẻ thiếu mục tiêu, thiếu nhiệt huyết, sống thụ động, mờ nhạt sẽ dễ lãng phí thời gian và cơ hội phát triển.
c. Tuổi trẻ cần thắp lên những ngọn lửa nào?
* Ngọn lửa của tri thức và ham học hỏi
- Chủ động học tập, khám phá, tích lũy kiến thức và rèn luyện năng lực.
- Biết học từ sách vở, thầy cô, thực tiễn và những trải nghiệm của cuộc sống.
- Ý nghĩa: giúp người trẻ hoàn thiện bản thân, làm chủ tương lai và có khả năng đóng góp cho xã hội.
* Ngọn lửa của đam mê và khát vọng
- Xác định ước mơ, mục tiêu phù hợp với khả năng và hoàn cảnh.
- Dám nghĩ, dám thử, dám theo đuổi điều có ý nghĩa.
- Kiên trì trước thất bại, không dễ dàng từ bỏ.
- Ý nghĩa: tạo động lực để tuổi trẻ sống chủ động, không ngừng vươn lên.
* Ngọn lửa của yêu thương và sẻ chia
- Biết yêu thương gia đình, bạn bè, cộng đồng.
- Biết lắng nghe, đồng cảm, giúp đỡ những người gặp khó khăn.
- Không sống ích kỉ, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân.
- Ý nghĩa: giúp con người sống nhân ái, gắn kết với cộng đồng và làm cho cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.
* Ngọn lửa của nhiệt huyết và tinh thần cống hiến
- Sẵn sàng đóng góp sức lực, trí tuệ cho gia đình, cộng đồng và đất nước.
- Biến suy nghĩ, tình cảm thành hành động cụ thể.
- Có thể bắt đầu từ những việc nhỏ: học tập nghiêm túc, làm tốt công việc, tham gia hoạt động cộng đồng, bảo vệ môi trường...
- Ý nghĩa: giúp tuổi trẻ tạo ra những giá trị thiết thực và góp phần xây dựng xã hội.
d. Làm thế nào để “giữ lửa” và “truyền lửa”?
- Xác định mục tiêu sống phù hợp.
- Không ngừng học tập và rèn luyện.
- Biết vượt qua thất bại, khó khăn.
- Chủ động trải nghiệm và hành động.
- Xây dựng lối sống tích cực, tránh những thói quen khiến bản thân trở nên thụ động.
- Biết lan tỏa năng lượng tích cực đến những người xung quanh bằng hành động thiết thực.
- Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác để có cái nhìn toàn diện…
3. Kết bài: Khẳng định lại quan điểm cá nhân đã trình bày và rút ra bài học cho bản thân.
TẢI APP ĐỂ XEM OFFLINE
Bạn muốn xem lời giải chi tiết của đề thi?
Truy cập toàn bộ các câu hỏi, xem chi tiết đáp án và lời giải tại Loigiaihay.
