Đề thi tham khảo học kì 1 Văn 12 - Đề số 5
I. ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản:
[…] Bố tôi vụt thẳng cánh bằng một cây gậy không biết lấy ở đâu ra. Tôi tránh được hai đòn đầu tiên nhưng đòn thứ ba thì không tránh được. Tôi òa khóc vì rất nhiều lý do khác nhau, trong đó có cả sự ân hận vì những lỗi lầm mà tôi mắc phải. Mẹ tôi xô vào can ngăn bố tôi và đứng chắn đòn cho tôi. Bố tôi không làm gì tôi được và trút sự giận dữ lên đầu ba ông Tam đa Phúc Lộc Thọ bằng gốm đứng ở góc nhà…Có thể nói rằng đây là một bộ Tam đa độc nhất vô nhị vì nó mộc mạc và thật kinh khủng. Bố tôi rất quý nó. Ấy thế mà vì giận dữ, bố tôi xô đổ cả ba pho tượng.
Tôi biết rằng thế là tôi hết đường! Còn Phúc Lộc Thọ nỗi gì! Tôi không thể biện hộ gì cho những sai lầm của tôi. Bố tôi đuổi tôi ra khỏi nhà! Tôi mặc vội bộ quần áo rồi bỏ chạy đi. Mẹ tôi đuổi theo, luôn miệng lắp bắp:
- Mẹ van con…Mẹ van con…Khuê ơi là Khuê…tại sao con lại bỏ đi như vậy?
Tại sao ư?Tại sao thì tôi cũng chẳng hiểu tại sao như vậy? Như người ta nói, sai lầm dẫn tới sai lầm. Giống như trò chơi xếp hình đôminô. Chỉ là một cú hẩy nhẹ của số phận là bắt đầu cho những phiêu lưu…[…]
Bị đuổi ra khỏi nhà, đây là dịp tôi có dịp ngao du Hà Nội ban đêm. Qua 12 giờ, Hà Nội có một vẻ yên tĩnh và dịu dàng không thể tả được. Tôi không ngờ ban đêm Hà Nội lại đẹp như vậy. Những đường phố trải nhựa vắng lặng trông như những mặt sông mà hai bên bờ là những dãy nhà cao thấp đang thiêm thiếp ngủ. Phảng phất mùi hoa mộc lan ngát hương. Bóng tối làm mất đi những đường nét kiến trúc khả ố của các ngôi nhà ban ngày nên rất dễ chịu. Bâng khuâng và cô đơn không thể tưởng được. Thỉnh thoảng lại có những âm thanh nặng nhọc của một chiếc xe ô tô chở hàng vút qua phá vỡ bầu không khí tĩnh lặng gây ra một cảm giác bồn chồn. Tiếng còi tàu đêm gấp gáp và hồi hộp. Ánh sáng của những bóng điện vàng khè hắt xuống mặt hè phố loang lổ. Tôi thấy nao cả người. Tự nhiên tôi thấy kính nể và sợ hãi Hà Nội, không phải vô cớ mà người ta gọi đây là đất thánh, gọi đây là mảnh đất linh thiêng.
Xung quanh Hồ Gươm yên tĩnh. Tháp Rùa trầm mặc đứng lẻ loi. Bóng tối của những lùm cây tỏa xuống mặt hồ đen thẫm. Quả thật, nếu không bị đuổi khỏi nhà thì tối hôm nay với tôi đúng là một tối thần tiên!...[…]
(Trích tiểu thuyết Tuổi hai mươi yêu dấu, Nguyễn Huy Thiệp, 2003)
- Tác giả Nguyễn Huy Thiệp (1950 -2021): Là người tiên phong cho văn học Việt Nam sau 1975. Văn của ông hướng về “con người bên trong con người” - khám phá con người ở mọi phương diện, mọi khía cạnh tốt xấu lẫn lộn. Từ khi xuất hiện trên văn đàn, những trang viết của ông đã tạo được độ thảo luận lớn. Trong đó, có những tác phẩm xuất sắc vẫn còn để lại những khoảng trống chờ đợi độc giả kiếm tìm.
- Tác phẩm Tuổi hai mươi yêu dấu: Tiểu thuyết được hoàn thành tháng 01/2003 và xuất bản tại Pháp. Mãi đến năm 2018 mới chính thức phát hành ở Việt Nam. Nội dung kể về cậu thanh niên 20 tuổi tên Khuê, một thanh niên thành phố, đang học đại học, có bố là một nhà văn nổi tiếng. Cậu luôn thấy cuộc đời quanh mình phức tạp, nhưng đấy mới chỉ là quan sát bề mặt. Một ngày kia, cậu bị bố đuổi ra khỏi nhà và chính thức dấn thân vào cuộc đời…
Dấu hiệu để xác định điểm nhìn trần thuật trong văn bản.
Xác định ngôi kể, người kể chuyện và phạm vi nhận thức của người kể; chú ý các từ xưng hô, đặc biệt là đại từ nhân xưng và những gì người kể trực tiếp cảm nhận, suy nghĩ.
- Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất
- Dấu hiệu: người kể chuyện xưng “tôi”, chính là nhân vật Khuê. Điểm nhìn trần thuật bên trong, gắn với nhân vật Khuê.
Trong văn bản, Hà Nội buổi đêm hiện lên qua các hình ảnh, chi tiết nào?
Tìm các từ ngữ, hình ảnh, chi tiết miêu tả trực tiếp cảnh vật, âm thanh, ánh sáng và không gian Hà Nội trong đoạn văn; sau đó khái quát đặc điểm của bức tranh.
Trong văn bản, Hà Nội buổi đêm hiện lên qua các hình ảnh, chi tiết:
+ yên tĩnh và dịu dàng;
+ qua hình ảnh con đường, dãy phố;
+ qua âm thanh tiếng ô tô chở hàng, tiếng còi tàu đêm;
+ ánh sáng đèn điện phản chiếu mặt hồ, Hồ Gươm yên tĩnh, Tháp Rùa trầm mặc; mặt hồ đen thẫm...
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau: Những đường phố trải nhựa vắng lặng trông như những mặt sông mà hai bên bờ là những dãy nhà cao thấp đang thiêm thiếp ngủ.
Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ để xác định, chỉ ra biểu hiện và phân tích tác dụng
- Biện pháp tu từ so sánh: “Những đường phố trải nhựa vắng lặng” như “những mặt sông”
- Tác dụng:
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt, tạo sự sinh động, hấp dẫn;
+ Khắc họa chân thực, tinh tế những nét đặc trưng của con đường, dãy phố Hà Nội buổi đêm;
+ Qua đó thấy được tình cảm, sự gắn bó sâu sắc của nhân vật Khuê với Hà Nội.
Cho biết tình cảm của nhân vật Khuê dành cho Hà Nội và giải thích vì sao?
Xác định tình cảm của nhân vật dựa trên từ ngữ biểu cảm, cách miêu tả, nhận xét trực tiếp và hành động/cảm xúc của nhân vật; sau đó giải thích bằng các chi tiết trong văn bản.
- Tình cảm Khuê dành cho Hà Nội: yêu mến, tự hào, trân quý những giá trị của văn hóa truyền thống.
- Giải thích:
+ Hà Nội là nơi Khuê sinh ra, lớn lên và gắn bó.
+ Hà Nội có những vẻ đẹp mang đặc trưng của thủ đô ngàn năm văn hiến.
+ Hà Nội lưu lại nhiều giá trị của văn hóa truyền thống.
Từ tình cảm của nhân vật Khuê với Hà Nội trong văn bản, anh chị hãy nêu suy nghĩ về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với quê hương (Trình bày tối đa khoảng 5-7 dòng).
Liên hệ bản thân
Rút ra bài học phù hợp từ văn bản
Gợi ý:
+ Gắn bó, yêu mến, ca ngợi vẻ đẹp quê hương.
+ Tự hào, trân trọng giá trị mang bản sắc văn hóa truyền thống đồng thời ghi nhận sự sáng tạo, hòa nhập đời sống thế giới hiện đại.
+ Biết gìn giữ, bảo vệ, phát triển và lan tỏa nét đẹp quê hương ra khắp năm châu.
II. VIẾT
Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) cảm nhận về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản phần đọc hiểu.
- Xác định yêu cầu
- Kết hợp phân tích nội dung và nghệ thuật.
- Đảm bảo hình thức đoạn văn khoảng 200 chữ.
1.Về nội dung:
- Hoàn cảnh của nhân vật Khuê: Do mắc sai lầm bị bố đuổi ra khỏi nhà.
- Cảm xúc của Khuê về Hà Nội vào đêm:
+ Ban đầu, Khuê cảm thấy bất ngờ, nao lòng trước vẻ đẹp của Hà Nội mà trước đó anh chưa từng nhận ra.
+ Hà Nội hiện lên:
+ Cảm xúc của Khuê có sự chuyển biến: từ cô đơn, bồn chồn → say mê, rung động → kính nể, trân trọng Hà Nội.
- Nhận xét về Khuê: cá tính, có những rung cảm tinh tế, có sự gắn bó, một tình yêu máu thịt với quê hương mình - Hà Nội.
2. Nghệ thuật:
- Tạo dựng tình huống truyện đặc sắc;
- Người kể chuyện ngôi thứ nhất để thúc đẩy cảm xúc chân thực, tự nhiên của nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả, xây dựng nhiều hình ảnh, chi tiết tinh tế.
- Ngôn ngữ trong sáng, vốn từ vựng phong phú, mang dấu ấn cá nhân tác giả...
=> Giá trị đoạn trích góp phần khẳng định phong cách nghệ thuật tài năng, độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp.
Từ nội dung phần đọc hiểu, anh/ chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của việc đứng dậy sau những sai lầm, vấp ngã trong cuộc sống.
- Vận dụng kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội
- Kết hợp các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và rút ra bài học nhận thức, hành động.
- Đảm bảo bố cục: Mở - Thân - Kết
1. Mở bài
Giới thiệu được vấn đề nghị luận
2. Thân bài
a. Giải thích
- Sai lầm là những suy nghĩ, lựa chọn hoặc hành động chưa đúng đắn, dẫn đến hậu quả không như mong muốn.
- Vấp ngã là những thất bại, khó khăn, trở ngại khiến con người chưa đạt được mục tiêu hoặc gặp tổn thất trong cuộc sống.
- Sai lầm, vấp ngã là điều khó tránh khỏi trên hành trình sống và trưởng thành của mỗi con người.
=> Cả câu đề cao bản lĩnh, nghị lực và thái độ sống tích cực của con người trước những thất bại, khó khăn trong cuộc sống; bởi vấp ngã không phải là dấu chấm hết mà có thể trở thành cơ hội để con người trưởng thành.
b. Ý nghĩa
- Giúp con người nhìn nhận đúng bản thân, nhận ra điểm mạnh, điểm yếu và những thiếu sót cần khắc phục.;
- Rèn luyện ý chí, nghị lực, sự kiên trì, không dễ dàng đầu hàng trước khó khăn, thất bại.
- Đúc rút kinh nghiệm, bài học quý giá để trưởng thành;
- Giúp con người củng cố niềm tin vào bản thân và tương lai, có thêm động lực để tiếp tục theo đuổi mục tiêu.
- Những người biết vượt qua vấp ngã còn có thể truyền cảm hứng, động lực và niềm tin cho những người xung quanh.
c. Mở rộng
- Phê phán những kẻ yếu đuối, dễ dàng bị đánh gục bởi một lần vấp ngã, một sai lầm;
- Khi sai lầm hay vấp ngã, cũng cần lắng nghe cảm xúc và lí trí của chính mình để nhìn nhận thấu đáo và tiến về phía trước.
d. Bài học nhận thức và hành động
- Hiểu rằng sai lầm, thất bại là một phần tự nhiên của cuộc sống, xem thất bại như một cơ hội để học hỏi và trưởng thành.
- Dám chịu trách nhiệm khi mắc sai lầm.
- Bình tĩnh tìm nguyên nhân và rút kinh nghiệm.
- Không ngừng học hỏi, rèn luyện bản thân.
- Kiên trì với mục tiêu nhưng linh hoạt thay đổi phương pháp.
- Khi gặp khó khăn, biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô, bạn bè và những người đáng tin cậy.
3. Kết bài: Khẳng định quan điểm cá nhân đã trình bày





