Đề tham khảo thi giữa học kì 1 Văn 12 - Đề số 1

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

- Vận dụng thao tác lập luận giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, bác bỏ và rút ra bài học nhận thức, hành động.

- Kết hợp lí lẽ và dẫn chứng từ văn bản để làm sáng tỏ vấn đề.

- Bố cục bài viết đảm bảo ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

1. Mở bài

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Vũ Quỳnh và bài thơ “Bài thơ cánh võng”.

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Hoặc nêu cảm nhận chung

2. Thân bài

a. Giá trị nội dung

* Khổ thơ 1: Lời ru và kí ức tuổi thơ

- Hình ảnh “lời ru”, “cánh võng”, “mùa thu” gợi không gian tuổi thơ thân thuộc, êm đềm, gắn với tình mẹ và mái ấm gia đình.

- “Lời ru gom cả trời xanh”: lời ru không chỉ đưa con vào giấc ngủ mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, chở theo cả thế giới tuổi thơ trong trẻo, bình yên.

- Hình ảnh “mặt trời ngoan, ngủ ngon lành” tạo nên thế giới thiên nhiên gần gũi, thơ mộng, đậm chất trẻ thơ.

- Câu thơ “Mai này con nhớ đừng quên” như một lời nhắn nhủ: dù trưởng thành, đi xa, con người vẫn cần nhớ về những năm tháng đã nuôi dưỡng mình.

→ Khổ thơ thể hiện nỗi nhớ tuổi thơ, tình yêu gia đình và sự gắn bó với cội nguồn quê hương.

- Nghệ thuật nổi bật: hình ảnh giàu sức gợi; nhân hóa “mặt trời ngoan”

* Khổ thơ 2: Ý thức trách nhiệm với quê hương

- Hình ảnh trung tâm “gánh nợ quê” là ẩn dụ cho những ân tình sâu nặng mà quê hương đã trao cho mỗi con người.

- “Cả cuộc đời” nhấn mạnh sự gắn bó lâu dài, bền bỉ; món nợ với quê hương không phải nhất thời mà theo con người suốt hành trình sống.

- “Nhặt tiếng ru hời” gợi hành động nâng niu, chắt chiu, lưu giữ những giá trị bình dị của quê nhà, đặc biệt là những kí ức tuổi thơ.

- “Ly rượu đời chẳng chịu say” gợi những trải nghiệm, thăng trầm của cuộc sống nhưng nhân vật trữ tình không để mình lãng quên cội nguồn.

- “Chữ tình ta trả nợ vay quê nhà” là lời khẳng định về sự thủy chung, biết ơn và ý thức đáp đền quê hương.

→ Khổ thơ làm nổi bật tình yêu quê hương sâu nặng và quan niệm sống trọng ân tình, thủy chung với cội nguồn.

- Nghệ thuật nổi bật: ẩn dụ “gánh nợ quê”, “trả nợ vay”; cách nói giàu tính hình tượng

* Khổ thơ 3: Tâm hồn thủy chung với thơ ca và những giá trị nhân văn

- “Mấy phận đời phiêu lãng” gợi hành trình sống nhiều trải nghiệm, biến động và thử thách.

- “Hiền tài, nhân văn” cho thấy sự hướng đến những giá trị tốt đẹp, đề cao con người và văn hóa.

- Hình ảnh “giông tố” có thể hiểu như biểu tượng cho những khó khăn, biến động của cuộc đời.

- Đối lập với “giông tố” là “ta vẫn thơ”:

+ “vẫn” nhấn mạnh sự bền bỉ, không thay đổi;

+ “thơ” không chỉ là thi ca mà còn gợi một tâm hồn biết rung động trước cái đẹp, giàu yêu thương và hướng thiện.

→ Khổ thơ khẳng định sự thủy chung với thơ ca, cái đẹp và những giá trị nhân văn, đồng thời cho thấy bản lĩnh tinh thần của nhân vật trữ tình trước những biến động của cuộc đời.

- Nghệ thuật nổi bật: cấu trúc giả định “nếu... vẫn...” nhấn mạnh sự kiên định; giọng thơ chuyển từ hồi tưởng, tha thiết sang suy tư, chiêm nghiệm.

=> Chủ đề: Bài thơ là lời tri ân sâu sắc đối với quê hương, gia đình và cội nguồn; qua những hồi ức về lời ru, cánh võng và những ân tình quê nhà, tác giả khẳng định sự thủy chung với cội nguồn, đồng thời thể hiện khát vọng giữ gìn một tâm hồn giàu yêu thương, yêu thơ và hướng về cái đẹp trước những biến động của cuộc đời.

b. Giá trị nghệ thuật

- Thể thơ tự do phù hợp với dòng cảm xúc và suy tư linh hoạt.

- Hình ảnh thơ giàu sức gợi, mang tính biểu tượng: “lời ru”, “cánh võng”, “mùa thu”, “gánh nợ quê”, “chữ tình”, “giông tố”...

- Biện pháp tu từ: ẩn dụ, nhân hóa, điệp/cấu trúc tương phản... tạo chiều sâu cho hình ảnh và cảm xúc.

- Ngôn ngữ: mộc mạc, cô đọng nhưng giàu tính biểu cảm và suy tưởng.

- Giọng điệu: tha thiết, sâu lắng ở những câu thơ về kí ức quê hương; chuyển sang trầm tư, chiêm nghiệm ở phần cuối.

3. Kết bài

Khẳng định sự thành công trong việc kết hợp nội dung giàu ý nghĩa với hình thức nghệ thuật giàu sức gợi.