Trong nền văn học dân tộc có một số áng thư văn ra đời vào những thời đại của đất nước được coi là Tuyên ngôn độc lập của dân tộc. Anh (chị) hãy bàn về nội dung và tinh thần chung của các tác phẩm đó (Đề thi học sinh giỏi văn toàn quốc lớp 12 PTTH năm họ


Suốt bốn ngàn năm lịch sử, dân tộc Việi Nam luôn luôn phải chiến đấu quyết liệt để bảo vệ nền độc lập. Điều này như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm văn học lớn từ xưa tới nay.

  Suốt bốn ngàn năm lịch sử, dân tộc Việi Nam luôn luôn phải chiến đấu quyết liệt để bảo vệ nền độc lập. Điều này như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm văn học lớn từ xưa tới nay.

Ra đời vào những thời điểm trọng đại của đất nước, của dân tộc, một số áng thơ văn đã được coi như những Tuyên ngôn độc lập của dân tộc, nó mang dấu ấn của một thời, song giá trị của nó trường tồn cùng dân tộc.

Lịch sử giữ nước hào hùng của dân tộc ta ở thế kỷ XI, XV và XX đã được văn học nước nhà ghi lại qua một số tác phẩm bất hủ. Chúng ta còn nhớ cách đây hơn chín trăm năm, năm 1077, quân xâm lược nhà Tống với binh hùng tướng mạnh, hùng hổ kéo sang xâm lược nước ta. Bọn chúng đã bị người anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt cùng quân dân chặn đánh quyết liệt. Cuộc hành quân tàn bạo của giặc Tống bị chặn đứng trên trận tuyến sông Như Nguyệt nổi tiếng trong lịch sử. Bài thơ Thần hay còn gọi là bài Nam quốc sơn hà đã ra đời trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt này. Bài thơ nguyên tác bằng chữ Hán:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đảng hành khan thủ bại hư

Qua bài thơ thất ngôn tứ tuyệt này, vị tổng tư lệnh quân đội Việt, tương truyền là tác giả bài thơ, đã khẳng định chủ quyền độc lập bất khả xâm phạm của dân tộc. Mở đầu bài thơ, tác giả đã khẳng định một cách sắt đá:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

 “Nam quốc sơn hà" là sông núi nước Nam, “Nam đế cư" là của vua nước Nam. Điều đó trở thành bất di bất dịch, ở đây, Lý Thường Kiệt nói đến vua nhưng điều chủ yếu là trong giai đoạn lịch sử này quyền lợi của dân tộc và quyền lợi của giai cấp thống trị gắn bó chặt chẽ với nhau. Nước mất, nhà tan, điều đó ai cũng hiểu.

Chính vì vậy ở thời điểm đó, "'Nam đế" không tách rời dân tộc mà biểu hiện cho sức mạnh vùng lên quyết bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ của dân tộc. Kế đó, tác giả nhấn mạnh thêm điều mình vừa khẳng định, nước Nam là của vua Nam, của dân tộc Nam và đã được “Tiệt nhiên định phận tại thiên thư" có nghĩa là một sự quả quyết chắc chắn giai cấp thống trị xưa khi cần củng cố địa vị thống trị của mình nhưng dùng thần quyền để mê hoặc con người. Cho nên ngay từ khi giai cấp phong kiến hình thành, chính nó đã không ngừng gieo sâu vào tiềm thức của mỗi người: vua là con trời, vua thay trời trị vì dân chúng, vua là người trung gian cầm cân nảy mực trong quan hệ giữa các thành viên trong xã hội phong kiến. Và cũng chính vì thế, theo quan niệm của người xưa, trời chính là một lực lượng siêu nhân có uy quyền tối cao, có sức mạnh vô địch; trời là sức mạnh, trời là chân lý. Lý Thường Kiệt đã khéo léo trong việc lấy uy quyền của trời để xác nhận một cách vững chắc chủ quyền của dân tộc, của đất nước đã được đặt lên trên hết. Và nếu bóc đi cái vỏ thần linh mầu nhiệm ấy thì sự khẳng định của Lý Thường Kiệt không gì khác là mội sự khẳng định của lý trí,của sức mạnh dân tộc, của sức mạnh chính nghĩa. Thần linh ở đây hiểu rộng ra thì đó chính là cha ông đã từng làm nên lịch sử giữ nước vẻ vang và giờ đây là linh hồn của đất nước tiếp sức cho con cháu bảo vệ vững chắc toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc thân yêu này. Xuất phát từ nhận thức đúng đắn đó, bài thơ là một bản anh hùng ca tràn đầy khí thế chiến công:

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đảng hành khan thủ bại hư

Đứng trên lập trường của một dân tộc có chủ quyền, tác giả đã lên tiếng hỏi tội quân xâm lược và vạch trần tội ác của chúng. Rõ ràng ở đây, tác giả đang đứng ở tư thế của những người chiến thắng, tư thế của một dân tộc quật cường mà dồn kẻ thù vào chân tường của sự phi lý. Chúng là phi nghĩa, chúng đã làm trái lẽ trời; vậy trời sẽ không dung tha chúng, và sự thất bại cuối cùng của chúng là không thể tránh khỏi: “Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư". Số phận của kẻ đi xâm lược tất yếu là như thế. Chúng sẽ bị tiêu diệt vì chúng đang tâm làm một việc phi nghĩa, chúng xâm lược đến một đất nước có chủ quyền. Toàn bộ bài thơ vang lên tiếng nói của công lý, của chính nghĩa, tiếng nói tự lập tự cường hào hùng của dân tộc ta, đó là bản anh hùng ca bất diệt của non sông đất nước, nó toát lên khí phách quật cường của hào khí tiến công. Bài thơ xứng đáng là một bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc, nó đã chứng tỏ rằng một dân tộc dù nhỏ bé nhưng anh dũng, can trường và có một truyền thống đấu tranh bảo vệ độc lập thì luôn đủ sức mạnh chiến thắng kẻ thù to lớn bất kể chúng từ phương nào tới.

Tiếp nối truyền thông quý báu của dân tộc, ở thế kỷ XV, nhân dân ta tiếp tục viết nên những trang sử chói lọi trong sự nghiệp chiến đấu giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Trước đó ở thế kỷ XIII, quân dân nước Đại Việt đã ba lần đánh tan giặc Nguyên - Mông. Đất nước chưa hòa bình được bao lâu thì giặc Minh tràn sang gây cho dân ta bao đau thương tang tóc. Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã đứng lên lãnh đạo toàn dân làm một cuộc khởi nghĩa ròng rã mười năm trời, và kết thúc bằng thắng lợi vẻ vang. Cuộc khởi nghĩa ấy đã đi vào văn học qua bài Cáo Bình Ngô tràn đầy tinh thần tự hào dân tộc:

Như nước Đại Việt ta từ trước

 Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông bờ cõi đã chia,

Phong tục Bắc, Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập

Cùng  Hán, Đường, Tống,  Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương

 Tuy mạnh, yếu từng lúc khác nhau

Song  hào kiệt đời nào cũng có

  Niềm tự hào ấy có được là do đâu? Một điều hiển nhiên là lịch sử hào hùng của dân tộc đã được xem như là một cơ sở, một điểm tựa cho một quan niệm mới mẻ về dân tộc, về đất nước. Tác giả đã đặt dân tộc mình ở thế ngang hàng với các triều đại phong kiến Trung Quốc, phủ nhận tham vọng của một nước muốn thôn tính nước bé. Điều đó khẳng định lại dù thế nào đi chăng nữa, nước ta là quốc gia độc lập có chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không một thế lực ngoại bang nào có thể chà đạp lên được điều đó. Tác giả đã kể tội tày trời của quân thù:

Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.

Đồng thời vạch trần dã tâm xâm lược của chúng. Nhưng quân giặc không thể thực hiện được giấc mộng xâm lăng ấy trên mảnh đất này mảnh đất đã từng chôn vùi bao kẻ xâm lược. Dó đó, chúng phải bị tiêu diệt, đó là điều chắc chắn:

Đánh một trận sạch không kình ngạc

Đánh hai trận, tan tác chim muông

Có thể nói, trải qua thử thách gian lao ông cha ta đã dạn dày, đã hiểu thế nào là thế đứng của một dân tộc có chính nghĩa, thế nào là “lửa thử vàng gian nan thử sức". Chính vì vậy mà trải qua những ngày nếm mật nằm gai, quân dân ta càng thêm đoàn kết sát cánh bên nhau vì sự nghiệp lớn lao:

Nhân dân bốn cõi một nhà, dựng cần trúc ngọn cờ phất phới,

Tưởng sĩ một lòng phụ tử, hòa nước sông chén rượu ngọt ngào.

Tác giả đã thấy rõ khả năng và sức mạnh to lớn của toàn dân khi họ đoàn kết chiến đấu dưới ngọn cờ chính nghĩa giành độc lập, tự do. Hình ảnh nhân dân được tác giả nhắc đến trong bài với một tình cảm thiết tha, trìu mến và trân trọng. Sự nghiệp chính nghĩa là của nhân dân, thuộc về nhân dân. Nhân dân là một lực lượng đông đảo, nhân dân làm nên chiến thắng và làm nên lịch sử. Và người cầm quân giỏi chính là người thấy được sức mạnh vô địch đó ở nhân dân và biết tập hợp nhân dân để phát huy sức mạnh vĩ đại đó. Rõ ràng là so với Nam quốc sơn hà  thì bài Cáo Bình Ngô đã có một bước tiến vượt bậc. Tổ quốc, giang sơn ở đây không chỉ còn bó hẹp trong khái niệm ông vua và ông trời mà đã bao hàm một nội dung rộng lớn hơn: Tổ quốc là nhân dân. Do vậy mà không cần thiết phải viện dẫn thần linh, Nguyễn Trãi chinh phục lòng người bằng chính lịch sử và bằng chính chiến công trong hiện tại với một quan điểm nhân nghĩa đúng đắn:

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,

Lấy chí nhân để thay cường bạo

Đó chính là quan điểm vô cùng nhân đạo và cao thượng thể hiện rõ thế đứng quật cường, thế đứng trên đầu thù của dân tộc ta. Thật hiếm có một đất nước nào có được thế đứng hào hùng, oanh liệt ấy. Phải chăng dân tộc Việt Nam ta tuy kinh qua khói lửa của chiến tranh nhưng với bản chất nhân đạo đã làm nên thế đứng tuyệt vời đó. Thực ra. "đại nghĩa" và "chí nhân” ở đây cũng nhằm nói lên cái bản chất trong đạo lý ứng xử của dân tộc.

Bài Cáo Bình Ngô  là một áng văn kiệt tác của Nguyễn Trãi, đồng thời cũng là một kiệt tác trong nền văn học nước nhà. Cùng với Nam quốc sơn hà, bài Cáo Bình Ngô đã toát lên tinh thần tự cường dân tộc, toát lên hào khí chống giặc giữ nước oai hùng. Bài Cáo Bình Ngô là sự kết tinh tư tưởng, tình cảm và ý chí quyết chiến, quyết thắng của dân tộc ta, nhân dân ta trong một thời điểm lịch sử trọng đại. Hơn lúc nào hết, ngày nay những áng thơ văn bất hủ trên đã và đang được các thế hệ phát huy cao độ trong sự nghiệp đấu tranh và xây dựng Tổ quốc.

Thế là lịch sử của dân tộc ta đã làm nên những trang sử hào hùng. Lịch sử đó đã được phản ánh vào trong văn học thông qua những nhà văn, nhà thơ lớn và đồng thời cũng là những anh hùng của dân tộc. Những áng văn thơ đó thật xứng đáng là những bản Tuyên ngôn độc lập của dân tộc, khẳng định chủ quyền của dân tộc tính chất chính nghĩa của những cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của ông cha ta trong thời đại phong kiến.

Trải qua hàng ngàn năm dưới chế độ phong kiến và gần một trăm năm rên xiết dưới ách thống trị của thực dân Pháp, dân tộc ta vẫn làm nên những kỳ tích huy hoàng, vẫn “vươn lên như một thiên thần" (Tố Hữu). Một dân tộc khao khát tự do, đương nhiên dân tộc đó phải được sống trong độc lập hòa bình. Chính vì vậy, bằng cuộc Cách mạng tháng Tám dân tộc ta đã phá xích xiềng nô lệ bước sang cuộc đời mới. Cách mạng tháng Tám đã đem lại ấm no, hạnh phúc. Cách nạng tháng Tám đã đem lại một hình thái xã hội tốt đẹp hơn những hình thái đã có trong lịch sử. Chính bằng cuộc cách mạng này mà dân tộc ta đã thấy được con đường đi lên của chính mình, con đường mãi mãi thoát khỏi gông xiềng nô lệ.

Ngày giành được chính quyền về tay nhân dân cũng là ngày đất nước bước sang một chính thể mới, chính thể dân chủ - cộng hòa. Bản Tuyên ngôn độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tại quảng trường Ba Đình là một bản Tuyên ngôn mở ra cho dân tộc ta một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hòa bình và hạnh phúc. Mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập, Bác trích lời bản Tuyên ngôn của nước Mỹ và nước Pháp. Điều đó chứng tỏ dụng ý của Bác không chỉ tuyên bố độc lập trước tòan thể nhân dân thế giới mà tuyên bố cho những cường quốc đã từng là kẻ thù của dân tộc Việt Nam, hoặc đang nhòm ngó nước ta biết rằng: Nước Việt Nam là một quốc gia độc lập không can thiệp vào bất kì nước nào, và cũng kiên quyết không cho phép bất kì nước nào xâm phạm đến chủ quyền dân tộc của nước mình. Đó là một quyết tâm thể hiện rõ ý chí kiên cường của dân tộc. Ý chí đó là sự nghiệp nối truyền thống bất khuất, của các thế hệ đi trước. Lập trường  rõ ràng và kiên định, không có một thế lực nào có thể làm thay đổi. “Không gì quý hơn độc lập, tự do”, lời nói bất hủ ấy của chủ tịch Hồ Chí Minh còn vang vọng. Chính vì độc lập tự do mà dân tộc đã hy sinh xương máu, và chắc chắn rằng sẽ còn sẵn sàng hy sinh xương máu để bảo vệ quyền tự do, độc lập nếu nó bị đe dọa. Bằng lời văn chắc chắn, hùng hồn, Bác đã tố cáo tội ác dã man của thực dân Pháp, chỉ rõ tính chất phi lý của việc thực dân Pháp đặt ách thống trị của chúng lên đầu dân tộc Việt Nam. Bác vạch rõ, trong gần một thế kỷ qua, thực dân Pháp là kẻ thù không đội trời chung của dân tộc Việt Nam. Chúng núp dưới chiêu bài “văn minh”, “khai hóa" để rắp tâm lừa bịp bóc lột nhân dân ta, và chính chúng là kẻ bán nước ta cho giặc Nhật. Bác đã nhấn mạnh, nhân dân ta đã lấy lại nước ta từ tay Nhật chứ không phải từ Pháp và trên thực tế, chúng ta đã giành được một chính quyền trước khi quân đồng minh vào giải phóng quân đội Nhật. Như vậy nước Việt Nam hưởng quyền độc lập là một điều hợp lý, hợp tình. “Nước Việt Nam là của người Việt Nam". Điều đó đã là một chân lý ; trước đó dân tộc ta đã khẳng định chân lý ấy một cách rõ ràng, chắc chắn. Hồ Chủ Tịch đã lên tiếng tuyên bố với thế giới rằng: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem cả tinh thần và lực lượng, tính mang và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy".

Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chủ tịch là một áng văn kiệt tác của nền văn học hiện đại Việt Nam. Nó nối tiếp truyền thống của cha ông xưa trong việc lên tiếng khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của đất nước, và quyền đưực sống trong độc lập tự do của dân tộc. Ra đời vào những ngày đầu tiên sau cuộc Cách mạng tháng Tám thành công. Tuyên ngôn độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực sự trở thành lời tuyên bố  dõng dạc của dân tộc Việt Nam trước toàn thế giới: Nước Việt Nam là nước độc lập, dân tộc Việt Nam kiêu hãnh sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì nền độc lập của mình.

Ngày nay, chúng ta đang sống trong một đất nước hòa bình, trong đó mọi người được tự do phát huy cao độ mọi khả năng và trí tuệ của mình. Nhưng không phải là đã vĩnh viễn thoái khỏi sự đe dọa của chiến tranh. Chúng ta có quyền tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc. Truyền thống đó đã tiếp cho chúng ta sức mạnh trong công cuộc xây dựng đất nước làm cho đất nước ngày càng giàu đẹp hơn.

 Trích: loigiaihay.com

Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học

>> Khai giảng Luyện thi ĐH-THPT Quốc Gia 2017 bám sát cấu trúc Bộ GD&ĐT bởi các Thầy Cô uy tín, nổi tiếng đến từ các trung tâm Luyện thi ĐH hàng đầu, các Trường THPT Chuyên và Trường Đại học.

Bài viết liên quan