Cảm nhận về đất nước và nghệ thuật thể hiện của tác giả trong bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm.


Đoạn trích Đất Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm chứa đựng một nội dung tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”. Nộí dung tư tưởng này được thể hiện trong một hình thức nghệ thuật sinh động, thấm sâu vào từng hinh ảnh, từng chi tiết, từng lời thơ. Cùng với tác giả khác cùng thời Nguyễn Khoa Điềm đã đóng góp một cách nhìn, cách cảm, cách nghĩ mới lạ về chủ đề Đất nước.

Đất nước là đề tài, nguổn cảm hứng bất tận của thơ văn. Mỗi nhà thơ, nhà văn cảm nhận và biểu hiện về chú đề đất nước một cách khác nhau tạo thành một mạch thơ đa dạng và phong phú. Trong nền thơ ca hiện đại của dân tộc, mỗi bài thơ viết về đất nước đều có một bản sắc riêng, mang một phong cách riêng của tác giả. Nguyễn Khoa Điềm trong đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng thể hiện sự cảm nhận đất nước một cách toàn vẹn trong cái nhìn tổng hợp theo chiều dài lịch sử, văn hóa cũng như cuộc sống đời thường gần gũi thân thiết hằng ngày. Đoạn thơ vừa giàu chất trữ tình vừa giàu chất suy tưởng với một giọng thơ vừa tha thiết vừa trang nghiêm, trầm lắng với những tìm tòi, khám phá mới lạ tiêu biểu cho bản sắc riêng của tác giả.

 Trong đoạn trích này, Nguyễn Khoa Điềm đã thể hiện những cảm xúc những suy tưởng về đất nước dưới dạng kể lể trò chuyện, tâm tình có vẻ phóng túng theo nguồn cảm xúc tuôn trào dưới ngòi bút nhưng thật ra đất nước đã được nhà thơ cảm nhận một cách thống nhất, tập trung trên nhiều bình diện.

Tác giá cảm nhận và suy tưởng về đất nước theo chiều dài thời gian lịch sử, từ quá khứ đến hiện tại và hướng về tương lai.

Đất nước hình thành từ xa xưa một quá trình suốt bốn ngàn năm lịch sử, trường tồn trong đời sống nhân dân, trong những sinh hoạt, những hình ảnh gần gũi cùa đời sống nhân dân.

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Dất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể.

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn.

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.

Suy nghĩ về lịch sử đất nước, tác giả không điểm lại các triều đại, các tên tuổi vua quan anh hùng mà coi trọng, nhân mạnh vai trò công lao cùa những người vô danh nhưng họ đã đóng góp biết bao công sức xây dựng và giữ gìn đất nước.

Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh

Nhiều người đã trở thành anh hùng

Nhiều anh hùng cả em và anh đều nhớ

Nhưng em biết không

Có biết bao người con gái, con trai

Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước.

Tác giả khẳng định nhân dân ta làm ra đất nước không chỉ giữ gìn đất nước mà còn sáng tạo ra những giá trị vật chất, tinh thần.

Đất Nước bất đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trổng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thường bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay, muối mặn.

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó.

Đất Nước cũng là một không gian cụ thể, nơi sinh tồn của cả một cộng đồng dân tộc. Không gian, lãnh thô ấy được tạo lập từ thuở sơ khai với những truyền thuyết về nguồn gốc tổ tiên.

Thời gian đằng đằng

Không gian mênh mông

Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ

Đất là nơi Chim về

Nước là nơi Rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ  ra đồng bào ta trong bọc trứng.

Đất Nước còn là cái không gian gần gũi, những hình ảnh quen thuộc, thiết thân trong cuộc sống hằng ngày của mỗi người chúng ta, rất bình dị mà xiết bao trữ tình:

Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hẹn

Đất nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm.

Tư tưởng xuyên suốt đoạn thơ, bao trùm toàn đoạn là tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”, chính quan niệm này, tư tưởng này đã chi phối gợi mở nguồn cảm hứng và giúp nhà thơ sáng tạo nên những hình tượng thơ mang đậm chất liệu của văn học dân gian. Tư tường “Đất Nước của Nhân dân” được biểu hiện bằng những hình ảnh, những chi tiết cụ thế. Mỗi hình tượng đều gợi nhớ những truyền thống cùa dân tộc, những sinh hoạt của nhân dân đậm đà tình nghĩa, đầy chất thơ.

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu.

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái.

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại

Chín mươi chín con voi góp minh dựng đất Tổ Hùng Vương

Mỗi địa đanh trên đều gắn với những tên tuổi nôm na, bình dị của nhân dân.

Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm.

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng, gò băi

Chẳng mang một dáng hình, một ao nước, một lối sống ông cha.

Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” còn được thể hiện bằng những nhận thức khái quát sâu sắc.

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn đời

Đi vào chiều sâu, bề dày của văn học dân gian, tác giả khám phá những vẻ đẹp tâm hồn, tính cách của nhân dân, chính là những yếu tố làm nên cái hồn của đất nước. Những nét nổi bật của tâm hồn, tính cách dân tộc đó là những tâm hồn say đắm trong tình yêu, nhân hậu, nghĩa tình.

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc"

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”.

Tâm hồn nhân dân thật nhân hậu nghĩa tình nhưng khi cần phải đốì phó với kẻ thù thì tính cách lại vô cùng quyết liệt.

Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh bại

 Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân.

Những cảm nhận và suy tưởng về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm được tác giả diễn đạt bằng một hình thức thể hiện đặc sắc vừa quen thuộc, vừa cách tân.

Câu thơ với số tiếng dài, ngắn linh hoạt tạo một nhịp điệu phóng khoáng cùng với một giọng kế tâm tình góp phần biểu hiện mạch cảm xúc tuôn chảy dạt dào khá tự do. Giọng thơ có nhiều chỗ trầm bổng, sâu lắng, thiết tha, âm vang càng lúc càng thấm sâu vào tâm hồn người đọc như những cơn mưa ngâu rất nhẹ nhàng càng lúc càng thấm sâu vào lòng đất:

Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu

Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát

Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác

Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi.

Sự thay đổi kiểu câu, biến đổi giọng điệu linh hoạt làm tăng sức mạnh biểu hiện vừa trữ tình vừa giàu chất chính luận, khái quát, trí tuệ. Đoạn thơ rất giàu hình ảnh vừa giản dị, gần gũi, vừa có sức gợi cảm phong phú, gợi trí tường tượng người đọc liên tưởng đến những hình tượng trong ca dao, truyện cổ. dân ca., chỉ một câu thơ “Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm” cũng đã gợi lên mấy câu ca dao ngọt ngào, đằm thắm biết bao:

Khăn thương nhớ ai

Khăn rơi xuống đất

Khăn thương nhớ ai

Khăn vắt trên vai

Tóm lại, đoạn trích Đất Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã chứa đựng một nội dung tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”. Nộí dung tư tưởng này được thể hiện trong một hình thức nghệ thuật sinh động, thấm sâu vào từng hình ảnh, từng chi tiết, từng lời thơ. Cùng với tác giả khác cùng thời Nguyễn Khoa Điềm đã đóng góp một cách nhìn, cách cảm, cách nghĩ mới lạ về chủ đề Đất nước.

 

Trích: loigiaihay.com

Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học

>> Khai giảng Luyện thi ĐH-THPT Quốc Gia 2017 bám sát cấu trúc Bộ GD&ĐT bởi các Thầy Cô uy tín, nổi tiếng đến từ các trung tâm Luyện thi ĐH hàng đầu, các Trường THPT Chuyên và Trường Đại học.

Bài viết liên quan